Skrzypce są nagie. Mają chude ramionka. Niezdarnie chcą się nimi zasłonić. Płaczą ze wstydu i zimna. Dlatego. A nie, jak twierdzą recenzenci muzyczni, żeby było piękniej. To nieprawda. Zbigniew Herbert „Skrzypce”
Dobre jest to co minęło
dobre jest to co nadchodzi
a nawet dobra jest
teraźniejszość
W gnieździe uplecionym z ciała
żył ptak
bił skrzydłami o serce
nazywaliśmy go najczęściej: niepokój
a czasem: miłość
wieczorami
szliśmy nad rwącą rzekę żalu
można się było przejrzeć w rzece
od stóp do głów
Fragment wiersza Zbigniewa Herberta „Dojrzałość”
We wrześniu br. zainicjowała swoją działalność Fundacja im. Zbigniewa Herberta, która ogłosiła pierwszą edycję Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta. Będzie ona przyznawana za całokształt twórczości. Pierwszego laureata fundacja uhonoruje nagrodą 3 czerwca 2013 r. – w Teatrze Polskim w Warszawie.
Fundatorzy tej nagrody podkreślają w regulaminie, iż jej celem jest: „wyróżnianie na polu literatury światowej wybitnych dokonań artystycznych i intelektualnych, nawiązujących do świata wartości, wokół których grawitowała twórczość Herberta. Nagroda ma równocześnie podkreślić wkład kultury polskiej XX wieku – w szczególności poezji – w rozwój literatury światowej, jej obecność w krwiobiegu idei, wartości i doświadczeń naszej współczesności”.
Ustanowienie nagrody i wybór Zbigniewa Herberta na jej patrona Fundacja w swojej deklaracji uzasadnia następująco: „Jesteśmy przekonani, że wartości, które reprezentuje twórczość Zbigniewa Herberta, mają uniwersalne i nieprzemijające znaczenie także w wieku XXI, gdy otaczający nas świat zdaje się pogrążać w etycznym i metafizycznym chaosie, gdy w życiu człowieka coraz słabsza jest obecność sacrum, gdy odnawia się nietolerancja, a czasem wręcz nienawiść związana z rasą czy poglądami politycznymi, gdy wreszcie ludzka egzystencja niejednokrotnie zostaje sprowadzona do wymiaru czysto ekonomicznego. W tym czasie warto przypominać o tak bliskim autorowi Pana Cogito męstwie, o jego głębokim przywiązaniu do wolności jednostkowej i społecznej, do – nie będącego nigdy ślepym bałwochwalstwem – świadomego patriotyzmu, do perspektywy metafizycznej i wiary w godność istoty ludzkiej”.
Skład rady fundacji tworzą: Katarzyna Herbertowa, Julia Hartwig, Maja Komorowska, Emilia Naumann, Timothy Garton Ash, Francesco Cataluccio, Piotr Kłoczowski, Michael Krueger, Maciej Radziwiłł i Adam Zagajewski.
W jury Nagrody im. Zbigniewa Herberta zasiadają: amerykański poeta Edward Hirsch, niemiecki tłumacz i eseista Wolfgang Matz, polski pisarz Jarosław Mikołajewski, hiszpański literaturoznawca Jaume Vallacorba Plana, szwedzka pisarka Agneta Pleijel oraz litewski poeta Tomas Venclova. W tym gremium rolę sekretarza pełni Andrzej Franaszek, literaturoznawca i krytyk literacki, laureat Nagrody Fundacji im. Kościelskich i autor m.in. książki „Ciemne źródło” o Zbigniewie Herbercie oraz antologii „Poznawanie Herberta”.
Fundacja, ustalając w inauguracyjnej edycji kryterium i kategorię konkursową: dla żyjącej poetki czy żyjącego poety, w przyszłości nie ogranicza możliwości rozszerzenia nagrody o kategorie konkursowe w takich dziedzinach, jak: eseistyka, edytorstwo czy przekład.
Stefania Pruszyńska