„Zaliczamy dialog do najważniejszych spraw, jakich dokonuje ludzka przedsiębiorczość i inteligencja (Ecclesiam suam, 81)” – tak ujęto przesłanie VI Zjazdu Gnieźnieńskiego „Europa dialogu”, w którym apelem: „Nie lękajmy się dialogu!” podkreślano na wiele sposobów ogromną jego rolę. Nawoływano również do pełniejszego wykorzystywania wszelkich narzędzi dialogu.
Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli kościołów religii monoteistycznych w Europie: judaizmu, islamu i chrześcijaństwa. Uczestnikami byli także świeccy – znane osobistości, osoby reprezentujące gremia z kół rządowych, europejskich organizacji, w tym różnych formacji dziennikarskich.
Waga treści nawiązujących do godności człowieka. O godności ludzkiej w dialogu: „[…] chrześcijańska perspektywa miłości bliźniego, bądź przynajmniej zasada afirmacji i poszanowania godności ludzkiej, zmusza do szukania rozwiązań bezkonfliktowych, uznających prawo każdego człowieka do własnych poglądów, wartości, wierzeń. W ten sposób potrzeba dialogu może być rozumiana jako logicznie i bezpośrednio wynikająca z dzieła stworzenia i z wymogu szacunku godności ludzkiej”.
Pochylono się także nad motywami dialogu: „Dialog może być prowadzony wyłącznie z impulsu dobrej woli i w dobrej wierze. Wprowadzając dialog, wprowadzamy więc i dobrą wolę, i dobrą wiarę”.
Potrzebne nowe metody świadectwa prawdy. Zauważono pilną potrzebę zmian języka i formy przekazu treści wiary: „»Dobrą nowinę« również nieraz niesiono siłą. Podobnie jednak, jak z potęgi wojskowej nie wynika prawo do aneksji ziem sąsiednich, tak z wiary, że jest się świadkiem prawdy oraz siły moralnej, nie wynika prawo do narzucania swoich przekonań bliźnim. Żaden autorytet nie jest przywiązany do jakiejkolwiek rangi bądź tytułu. Właśnie w dialogu świadectwo zyskuje swój najbardziej wymowny wymiar. Zwłaszcza w obecnych czasach, w których z całą mocą ujawnia się ludzki indywidualizm, winniśmy wypracować nowe metody świadectwa, które pociągną naszych bliźnich swoim pięknem i autentycznością”.
Europa na nowej drodze. Wraz z zaistnieniem Unii Europejskiej i licznymi przemianami społecznymi na Starym Kontynencie, dawne formy dialogu zarchaizowały się: „Przez wieki Europa regulowała swe wewnętrzne napięcia metodami siłowymi. Cierpieli z tego powodu głównie najsłabsi, najubożsi i najbardziej bezbronni. Po największym z tych europejskich konfliktów powstała nowa wizja Europy opartej na fundamentach solidarności, pomocniczości, dialogu. Dziś jedynie wzmacnianie dialogu na różnych płaszczyznach wspólnego życia Europejczyków może podtrzymać tę nową europejską konstrukcję”.
Najgłębszą intencją, która ma potencjał rozszerzający zastaną tradycję, jest odwołująca się do wartości duchowych „[…] Europa nie była, nie jest i nie będzie konstrukcją wyłącznie polityczną i gospodarczą. Europa potrzebuje ducha”.
Szkoła dialogu na co dzień
Bezsprzecznie w życiu współczesnych Europejczyków potrzebna jest nowa jakość myślenia o dialogu i jego prowadzenia: „Dialog jest postawą. […] Winniśmy dziś stwarzać nowe metody formacji i wychowania, które stanowić będą prawdziwe szkoły dialogu. Tylko w ten sposób wzmocnimy przyszłe pokolenia w ich otwartości i szacunku dla drugiej osoby, dla innych społeczności”.
Stefania Pruszyńska
Wybrane cytaty pochodzą z materiałów VI Zjazdu Gnieźnieńskiego „Europa dialogu”, który odbywał się w Gnieźnie od 16 do 18 września 2005 r.