„Wychowanie nasze jest to dług zaciągniony u ogółu, z czego się w swym czasie wypłacać winniśmy” – Karol Marcinkowski.

Pomnik  Karola Marcinkowskiego  znajduje się przed  budynkiem I Liceum Ogólnokształcącego na ul. Bukowskiej 16 w Poznaniu. Idea stworzenia trwałego wizerunku patrona  I Liceum Ogólnokształcącego w Poznaniu, nazywanego potocznie „Marcinkiem”, zrodziła się  w Stowarzyszeniu Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Karola Marcinkowskiego.

Monumentalny a swobodny w wyrazie  wizerunek  znanego i otoczonego przez jego współczesnych miłością i wdzięcznością  lekarza, z wielkim  oddaniem pełniącego swoją misję niesienia pomocy chorym, zwłaszcza ubogim,  zaprojektował Wiesław Koronowski z poznańskiego Uniwersytetu Artystycznego. Odsłonięcie  jego dzieła odbyło się 8 maja 2005 r. w uroczystej oprawie mszy św.  w  znajdującym się w pobliżu kościele św. Michała Archanioła.

Karol Marcinkowski z artystycznej realizacji  siedzi  na głazie, gdzie zapewne zaznaje rzadkiej chwili odpoczynku. Ma buty do jazdy konnej, a stojąca obok  torba na medykamenty czy potrzebne narzędzia do badań, nad którą zatrzymuje dłoń,  akcentuje wydobytą w wyobraźni artysty wizję lekarza gotowego natychmiast ruszyć z pomocą…

To jeden z dwóch pomników Karola Marcinkowskiego  w  Poznaniu. Drugi  znajduje się na Alejach Marcinkowskiego, nieopodal ul. 23 lutego.  Nadto istnieje  trzecia realizacja wizji tej postaci − popiersie Karola Marcinkowskiego w  Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu.

Tekst i fot.: Stefania Pruszyńska

Karol Marcinkowski – życiorys. Urodził się 23 czerwca 1800  r. w Poznaniu. W 1817  r. zdał maturę w Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu, po czym udał się do Berlina, aby studiować medycynę. W okresie studiów należał do tajnej organizacji „Polonia”, która głosiła hasła republikańskie i utylitarystyczne. Gdy stowarzyszenie zostało wykryte, Marcinkowskiego aresztowano i skazano na karę więzienia, którą w latach 1822–1823 odbył w twierdzy Wisłoujście. Po zwolnieniu z twierdzy zakończył studia doktoratem medycyny (1823 r.). Następnie powrócił do Poznania, gdzie pracował jednocześnie w szpitalu miejskim i prowadził prywatną praktykę z zakresu chirurgii i ginekologii.

W grudniu 1830 r.  udał się do Warszawy, aby wziąć udział w powstaniu listopadowym. Najpierw służył w kawalerii, lecz po krótkim czasie został lekarzem sztabowym. Trafił do oddziału dowodzonego przez gen. Dezyderego Chłapowskiego, który został wysłany na Litwę. Za udział w walkach został odznaczony krzyżem Virtuti Militari.  Po kapitulacji został internowany w Prusach Wschodnich, gdzie brał udział w zwalczaniu epidemii cholery w Kłajpedzie. Stamtąd uciekł na Zachód, najpierw do Wielkiej Brytanii, a później do Francji. Podczas tego pobytu spotykał się zarówno z popowstańczą emigracją, jak i tamtejszymi środowiskami medycznymi, pogłębiając swoją wiedzę, a jednocześnie uchodząc za autorytet w dziedzinie walki z cholerą (w 1833 r. Francuska Akademia Nauk przyznała mu złoty medal za rozprawę o cholerze).

W 1834 r.  postanowił wrócić do kraju, jednak po przekroczeniu granicy Prus został aresztowany i skazany na pobyt w twierdzy w Świdnicy za udział w powstaniu. Zwolniono go dopiero w 1837r.  w wyniku starań mieszkańców i władz Poznania (zarówno polskich jak i niemieckich), w którym wybuchła wówczas epidemia cholery. Od tego momentu oprócz praktyki lekarskiej i działalności filantropijnej (ubogich leczył bezpłatnie, często sam kupując im leki),  zaangażował się w pracę na rzecz społeczeństwa. Do najbardziej znanych jego działań należy inicjatywa powołania Spółki Akcyjnej Bazar w 1838 r. czy założenie Poznańskiego Towarzystwa Pomocy Naukowej w 1841 r. (stanął również na czele jego zarządu), którego zadaniem było pogłębianie polskiego dorobku naukowego i pomoc w edukacji ubogiej młodzieży w myśl jego słów: „Wychowanie nasze jest to dług zaciągniony u ogółu, z czego się w swym czasie wypłacać winniśmy”.

Był radnym miejskim, który starał się o powstanie stałego polskiego teatru miejskiego. Zajmował się również problemem poprawy sytuacji materialnej i zdrowotnej biedoty miejskiej. W ostatnich latach życia otoczony był powszechnym szacunkiem zarówno ze strony władz, jak i rodaków, nazywających go „Naszym Doktorem” lub „Doktorem Marcinem”.

Jego doświadczenia powstańcze, liberalne poglądy oraz wpływ takich osób  jak Hipolit Cegielski czy Dezydery Chłapowski sprawiły, że stał się orędownikiem pracy organicznej i walki o wolność metodami politycznymi i ekonomicznymi, będąc pierwszym z długiego szeregu wielkopolskich organiczników realizujących ideały pozytywistyczne.

Zmarł 6 listopada 1846 r.  w Dąbrówce Ludomskiej. Pochowano go na nieistniejącym już cmentarzu świętomarcińskim, skąd po likwidacji nekropolii jego doczesne szczątki trafiły do kościoła św. Wojciecha w Poznaniu.

Inf. biogr.: Wikipedia