Birdwatching to coraz popularniejszy – także w Polsce – sposób spędzania czasu, związany z obserwacjami ptaków. Z nowego badania wynika, że kobiety i mężczyźni częściej wybierają różne style angażowania się w obserwacje ptaków – i że te różnice bywają większe tam, gdzie społeczeństwa są bardziej równościowe.
Birdwatching, coraz częściej po polsku nazywany ptasiarstwem, ma w sobie coś z medytacji i coś z gry terenowej. Jedni idą w krzaki obserwować ptaki by nacieszyć się ciszą, inni po „gatunek dnia”, a jeszcze inni – po to, by po prostu popatrzeć, jak świat oddycha w trzcinach. Wydawałoby się, że płeć nie powinna tu mieć nic do powiedzenia. A jednak nowe międzynarodowe badanie opublikowane w Current Psychology pokazuje, że kobiety i mężczyźni częściej wybierają różne style angażowania się w obserwacje ptaków – i że te różnice bywają większe tam, gdzie społeczeństwa są bardziej równościowe.
W ramach badania zespół naukowców z Niemiec, Finlandii, Włoch, Brazylii, Tajwanu, Meksyku i Polski przeanalizował odpowiedzi ponad 4000 osób z 25 krajów, zebrane w ankiecie dostępnej w wielu językach. W badaniu wykorzystano skalę „specjalizacji w birdingu”, która ujmuje trzy elementy: umiejętności (m.in. rozpoznawanie gatunków po wyglądzie i głosie), zachowania (częstotliwość i intensywność obserwacji w terenie) oraz zaangażowanie psychologiczne – czyli to, jak ważne są ptaki w codziennym życiu.
Wyniki wskazują, że mężczyźni częściej deklarują wyższe umiejętności rozpoznawania ptaków. Różnice w „terenowej intensywności” są mniejsze, a najmniej dzieli kobiety i mężczyzn emocjonalny związek z samą pasją – ptaki potrafią być równie ważne po obu stronach. Jednocześnie mężczyźni częściej przesyłają obserwacje do platform obywatelskiej nauki, takich jak eBird, ornitho czy iNaturalist, czyli uczestniczą w tym bardziej „wynikowym” wymiarze birdingu.
Najbardziej dyskutowany rezultat dotyczy jednak tzw. paradoksu równości płci: im wyższy poziom równości w danym kraju (mierzony wskaźnikami społecznymi), tym większe mogą być różnice między kobietami i mężczyznami – zwłaszcza w obszarze umiejętności i zachowań. Innymi słowy: w bardziej egalitarnych społeczeństwach częściej widać, że ludzie „rozchodzą się” w różne sposoby realizowania hobby.
Współautor badania, prof. Piotr Tryjanowski z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, zwraca uwagę, że takie wyniki łatwo zamienić w wygodną, a przez to mylącą opowieść. „Pewne dane psują nam wygodne stereotypy, a potem każą je natychmiast zastąpić… nowymi stereotypami” – zwraca uwagę. Jak dodaje, pokusa jest prosta: ogłosić, że jedni są od wiedzy, drudzy od emocji. „Tyle że w ptasiarstwie te role mieszają się jak w stadzie szpaków: nawet najbardziej »twardy« twitcher – czyli kolekcjoner jak największej liczby zaobserwowanych gatunków – bywa sentymentalny, a osoba, która wychodzi dla relaksu, potrafi mieć oko i ucho lepsze niż niejeden łowca rzadkości. W bardziej egalitarnych krajach ludzie częściej mogą robić hobby »po swojemu« – i wtedy różnice stylu, a nie wartości, robią się bardziej widoczne” – opisuje profesor w informacji prasowej przesłanej serwisowi Nauka w Polsce.
Zwraca też uwagę, że formułując wnioski na temat stylów i zaangażowania podczas obserwacji ptaków – warto pamiętać o rzeczach mało romantycznych: czasie, logistyce, opiece nad dziećmi, ale też o bezpieczeństwie w terenie. Nie każdy może sobie pozwolić na samotny świt w trzcinowisku albo nocny nasłuch w lesie. A raportowanie do eBirda czy ornitho? Cóż – część birdingu odbywa się dziś w świecie, gdzie ptak musi zostać „wpisany w system”, najlepiej natychmiast. „Kto lubi arkusze, listy i internetowe dyskusje, czasami dość agresywne – o jednym piórku na pokrywie skrzydłowej, ten będzie raportował częściej. I to też jest fragment tej samej pasji” – wyjaśnia prof. Tryjanowski. Jak podkreśla – rozumie on obie postawy: pewnej intymności obserwacji, jak i masowego raportowania obserwacji innym.
Autorzy pracy podkreślają, że ich badanie nie jest rankingiem, kto obserwuje „lepiej”. „Raczej opisuje, że ptasiarstwo bywa pasją o wielu twarzach: od intensywnej specjalizacji i »polowania« na rzadkości, przez fotografię i wędrówki, po spokojne obserwacje w parku czy przy karmniku. Z praktycznego punktu widzenia to cenna wskazówka dla organizatorów wyjść terenowych, klubów i twórców aplikacji: jeśli chcemy, by w citizen science brało udział więcej osób, trzeba projektować działania, które uwzględniają różne ograniczenia – czasowe, logistyczne i związane z poczuciem bezpieczeństwa – a nie zakładać jeden „właściwy” model uczestnictwa.
Badacze zwracają też uwagę na ograniczenia: badanie ma charakter ankietowy, część wyników opiera się na samoocenie umiejętności, a próba – choć duża i międzynarodowa – nie jest w pełni reprezentatywna dla całych społeczeństw (dane zbierano w okresie pandemii, z przewagą krajów półkuli północnej). Mimo to praca wnosi rzadko spotykaną perspektywę porównawczą i pokazuje, że nawet w hobby tak „niewinnym”, jak podglądanie ptaków, odbijają się społeczne uwarunkowania, codzienna logistyka i wybory stylu życia. „Jeśli więc jest w tym jakaś lekcja, to chyba ta: ptaki nie są od tego, by nas poróżnić. Różnimy się – i dobrze. Ważne, żebyśmy umieli z tych różnic zrobić coś mądrego: lepsze narzędzia citizen science, bardziej dostępne wyjścia terenowe i mniej pochopnych historii o tym, »kto jak powinien« oglądać świat przez lornetkę” – podsumowują.
zan/
Źródło: Serwis Nauka w Polsce – naukawpolsce.pl
— Stefania Pruszyńska
(Stefania Pruszyńska, oficjalnie: Stefania Golenia) – eseistka, poetka, redaktor-dziennikarka. Redaktor naczelna, wydawca, autorka i wszechstronna realizatorka Gazety Autorskiej IMPRESJee.pl (od 2006 r.), redaktorka-korektorka książek literackich, animatorka kulturalna.
Autorka publikacji różnych gatunków (eseje, recenzje, felietony, reportaże, wywiady, fotoreportaże), utworów literackich poetyckich i prozy poetyckiej, opowiadań, satyry, grotesek, aforyzmów oraz artystycznych sztuki plastycznej, w tym książek: zbioru poezji „Szepty dalekobieżne” (San Francisco 2009), „Peregrynacje kulturalne” - eseje, recenzje, tom 1 (Poznań 2024), „Z ziaren światła” - eseje, recenzje, tom 2, z cyklu: Peregrynacje kulturalne (Poznań 2025)...
Zazwyczaj wykracza poza gatunkowe schematy. Krytycznoliterackie żywioły z upodobaniem uprawia w eseistycznej narracji. Wypowiada się hojnie w swojej twórczości artystycznej literackiej, a w plastycznej mowę swojej wyobraźni, intuicji, myśli i emocji uwalnia w obrazach o indywidualnym, rozpoznawalnym stylu, z autonomiczną, lecz zarazem wieloznaczną symboliką i metaforą (m.in. w stylu bliskim realizmowi magicznemu).
⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ Z 36-letnim doświadczeniem zawodowym w pracy dziennikarskiej i redaktorskiej, a także artystycznej w redakcjach i wydawnictwach (od 1989). Etatowo: w niezależnym Dzienniku Wielkopolan „Dzisiaj” (1989 – 1991), własnej Agencji „Promotion” (1993), amerykańsko-polskim wydawnictwie US West Polska (1993 – 1996), „Gazecie Targowej”, tygodniku „Wprost” (1996 – 2000).
⇒⇒⇒⇒⇒ Od 2006 r. redaktor naczelna, niezależna wydawczyni, redaktor-autorka i wszechstronna realizatorka Gazety Autorskiej IMPRESJee, obecnie pod nazwą IMPRESJee.pl, o profilu kulturalnym.
⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ Z DOŚWIADCZENIEM WIELOASPEKTOWEJ WSPÓŁPRACY (dziennikarskiej, autorskiej artystycznej, redaktorskiej) z wieloma czasopismami, w tym polonijnymi (w latach 1992-2010: dwutygodnik – „Kurier” Hamburg, „Dziennik Polski”, „Tydzień Polski” – Londyn) oraz licznymi ogólnopolskimi i regionalnymi czasopismami kulturalnymi, literackimi (od wielu lat z „Protokołem Kulturalnym”) oraz wydawnictwami-wydawcami książek literackich i antologii poezji.⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒PUBLIKACJE RÓŻNOGATUNKOWE (co najmniej 2 tys.): publicystyka, eseje, felietony, wywiady, recenzje, reportaże, fotoreportaże, utwory artystyczne: literackie i sztuki plastycznej. PUBLIKACJE KSIĄŻKOWE ⇒ ⇒ książka poetycka „Szepty dalekobieżne” (San Francisco 2009), „Peregrynacje kulturalne. Eseje * Krytyka - recenzje wywiady”, 1. tom (WO ZLP, Fundacja Literacka „Jak podanie ręki”, Poznań 2024) ⇒⇒ ⇒ W książkach innych autorów ⇒⇒ ⇒ 20 ANTOLOGIACH poetyckich i tematycznych - antologiach poezji współczesnej oraz antologiach poetyckich dwujęzycznych (2018-2025) Międzynarodowej Konferencji Poetyckiej, wyd. WO ZLP i Fundacja Literacka „Jak podanie ręki” (2018 -2025), antologii poświęconej pamięci Poznańskiego Czerwca 1956 „Którzy pogardy nie mogli znieść” (wyd. Posnania, Poznań, czerwiec 2023) i charytatywnych (m.in. wyd. Krywaj) ⇒⇒ ⇒ CZASOPISMACH: we własnej w Gazecie IMPRESJee.pl (od 2006 r.), polonijnych i polskich -ogólnopolskich i regionalnych, cyklicznych wydawnictwach (miesięcznikach, kwartalnikach, rocznikach) – kulturalnych, literackich, muzycznych (np.: Mies. Kulturalny „Arkusz”, „Welcome to Poznań”, Magazyn Muzyczny BRZMIENIA, „Merkuriusz Polska” „Wielkopolski Widnokrąg”, „Protokół Kulturalny”). Także publikowała i publikuje w witrynach macierzystych środowisk dziennikarskich i literackich.
⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒PREZENTACJE UTWORÓW ARTYSTYCZNYCH. ⇒⇒⇒⇒Poetyckie na: spotkaniach autorskich, festiwalach kulturalnych, jako gość poetycki koncertów, specjalnych spotkań okolicznościowych i różnych społeczności, zaprzyjaźnionych twórców, wieczorach autorskich w Klubie Literackim DĄBRÓWKA (2013, 2017, 2025), w 8 edycjach Międzynarodowej Konferencji Poetyckiej WO ZLP (2018-2025) oraz kaliskich „Aforystykonów” WO ZLP, w Poznaniu - m.in.: w klubie ZAK (2006), PoemaCafe, Pałacu Działyńskich (2008), Domu Romskim, Domu Bretanii, siedzibie PO ZLP na os. Powstańców Warszawy (2015), na Wydziale Dziennikarstwa UAM w kampusie na Morasku, Auli UAM (2017), Collegium Minus UAM, siedzibie KL „Dabrówka” na Piątkowie, Dwujęzycznym Liceum im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego (2019 i 2022), Jeżyckim Centrum Kultury w Starej Prochowni (poezja i wystawa prac graficznych - 2024), UMP, sala Biała (2023-2025); poza Poznaniem – w: Kaliszu, Nieszawie, Ludwikowie, Międzyzdrojach, a poza Polską – na greckiej Krecie w Rethymno i Adelianos Kampos (2010).
⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ TAKŻE REDAKTOR PROWADZĄCA I REDAKTOR-KOREKTOR (z wieloletnim doświadczeniem): czasopism (miesięczników i tygodników), monografii, albumów artystycznych i historycznych, książek poetyckich i prozy, biograficznych, antologii poetyckich, wademeków w kilku językach europejskich, biuletynów, prac naukowych i in.⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ NAGRODY: w ogólnopolskim konkursie Miesięcznika Kulturalnego „Arkusz” Poznań-Warszawa-Kraków-Wrocław, wydawanego przez Oficynę Wydawniczą „Głos Wielkopolski” (1996), oraz laur „Dziennikarskie Koziołki 2017” w Ogólnopolskim Konkursie Stowarzyszenia Dziennikarzy RP – dla swojej redakcji IMPRESJee.pl za wieloaspektowe realizacje.⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ NAUKA: Wiedzę akademicką zdobywała w Uniwersytecie im. A. Mickiewicza (UAM) oraz Akademii Ekonomicznej w Poznaniu (AE).
⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ Członkini m.in.: w latach 2005-2018 - Katolickiego Stowarzyszenia Dziennikarzy, w tym Zarządu Głównego; Związku Zawodowego Dziennikarzy (od 2001 r.), Klubu Aforystów przy WO ZLP, Klubu Literackiego „Dąbrówka”, Towarzystwa Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej...
⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ UPODOBANIA, POGLĄDY: Ideowiec - miłośniczka natury, harmonii, sztuk wszelakich, od wczesnej młodości zwolenniczka idei dialogu kultur i jej rozwoju.
