Najbardziej znanym przysłowiem jest powtarzane niemal odruchowo: „Przysłowia są mądrością narodów”.  Ma ono wiele pokrewnych wersji. Mało kto wie jednak, że nawet w Biblii pojawia się ono w zdaniu: „I dam je na utrapienie i na udręczenie wszystkim królestwom ziemskim, na hańbę i na przypowieść, i na przysłowie i przeklęctwo po wszystkich miejscach, do którychem je wygnał”.  Z tysięcy polskich przysłów,  spisywanych od wieków i gromadzonych w wielu wydawnictwach, tym razem wybrałam kilka mówiących o domu, drodze i woźnicy. 

DOM

Gdzie się dom pięknie świeci,  tam każdy ptak rad leci. (A30)

Nie wychodź z domu twojego, ujdziesz nieszczęścia wszelkiego. (D63)

Lepsza swoja strzecha niż cudze pałace. (K82b)

Nigdziej lepiej jako doma. (E84h)

DROGA

Prostą drogą cały świat przejdziesz, a krzywą progu nie przestąpisz. (AD35)

Zła to droga przez cudze podwórze do własnej stodoły. (P53)

Nie obieraj błotnej drogi, gdy suchą można jechać. (A33)

Kto na złe drogi wchodzi, temu zły duch figle płata. (Z29)

WOŹNICA

Dobry woźnica potrafi i drewnianym koniem ujechać. (L1)

Zły to woźnica, co na tylne koła nie obraca lica. (L8)

I najmądrzejszy woźnica, gdy mdłe konie, po uszy w błotku zatonie. (M3)

Zły woźnica najlepsze konie znarowi. (L9)

Źródłem, do którego sięgnęłam, by zacytować mądrości przysłowiowe, jest  „Nowa księga przysłów polskich”, praca zbiorowa pod redakcją Juliana Krzyżanowskiego, obejmująca 4-tomowy zbiór, wydana w 1979 roku przez Państwowy Instytut Wydawniczy w Warszawie. Z tego wydawnictwa zaczerpnęłam wybrane spośród wielu wersji poszczególnych przysłów, uporządkowanych chronologicznie ze wskazaniem źródeł.  W cytowaniu w niniejszej publikacji przyjęłam zasadę wyróżniania autora i roku wydania źródłowej publikacji, a także podawania numeru przysłowia znajdującego się pod tematycznym hasłem głównym. Tak też oznakowałam cytowane przysłowia i podane niżej objaśnienia.

Stefania Pruszyńska

Źródło:  Nowa księga przysłów polskich pod red. Juliana Krzyżanowskiego, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1978

(D63): Aelius Donatus (1786) w: NKPP, s. 469

(A30): Adam Czahrowski (1599) w: NKPP, s. 467

(AD35): (1894) w: NKPP, s. 484

(E84h): Johannis Ernesti (1689) w: NKPP s. 471

(A33): Aleksander Fredro (1895) w: NKPP, s. 484

(K82b): Oskar Kolberg 1875) w: NKPP, s. 470

(L1): Józef Lompa (1858) w: NKPP, s. 737

(L8): Samuel Bogumił Linde (1806) w: NKPP, s. 737

(L9): Samuel Bogumił Linde (1806) w: NKPP, s. 737

(M3): Antonina Malewska (1957) w: NKPP, s. 737

(P53): XIX w., Karol Piwocki (1 p. XX w.) w: NKPP, s. 485

(Z29): Jan Zachariasiewicz (1891) w: NKPP, s. 483

---