Cokolwiek będzie, cokolwiek się stanie,
Jedno wiem tylko: sprawiedliwość będzie,
Jedno wiem tylko: Polska zmartwychwstanie,
Jedno wiem tylko: na dziejów przestrzeni
Grób nasz nam w życia gmach się przepromieni.
Jedno wiem tylko: krzykniemy serdecznie:
„Bądź Ty pochwalon, święty Boże, wiecznie!”
Zygmunt Krasiński, fragment wiersza „Tęsknota”, napisanego w 1857 r.[w:] Halina Turkiewicz, Jak Dant – przez piekło przeszedłem za życia (Zygmunt Krasiński), 18.02.2019, „Magazyn Wileński”, http://www.magwil.lt/material,jak-dant-%EF%BF%BD-przez-pieklo-przeszedlem-za-zycia-zygmunt-krasinski,502.html [dostęp: 11.11.2021].
Nikt nie ma prawa handlować honorem i godnością Polski – Władysław Anders, słynne motto zaczerpnięte z pism i rozkazów gen. W. Andersa, dowódcy 2. Korpusu Polskiego, stanowiąca podsumowanie jego postawy patriotycznej i politycznej.
Słynęła Polska z zamożności, a z hojności jeszcze bardziej. Każdy się tu cudzoziemiec czegoś dorobił, a niejeden per pedes apostolorum przyszedłszy powracał poszóstno. Trafia się to przybyszom i dzisiaj: my tylko jedni poszóstno wyjeżdżamy, żeby powrócić z torbami, często jeszcze wstydu pełnymi… – Józef Ignacy Kraszewski, Półdiablę Weneckie, nakładem i czcionkami Drukarni Spółkowej w Kościanie, 1924, oraz [w:] Józef Ignacy Kraszewski, Złote myśli z dzieł J.I. Kraszewskiego, rozdz. Zbytek, N. Kamieński i Spółka, Poznań 1879.
W ciągu całego mego życia widziałem w naszym kraju tylko dwie partie. Partię polską i antypolską, ludzi godnych i ludzi bez sumienia, tych, którzy pragnęli ojczyzny wolnej i niepodległej, i tych, którzy woleli upadlające obce panowanie – Adam Jerzy Czartoryski, Rozważania o dyplomacji (wyd. m.in. Wydawnictwo Literackie, 2011).
Państwo polskie ma przed sobą świetne widoki rozwoju: tylko trzeba, żeby ludzie w polityce tak szybko się uczyli, jak szybko się demoralizują – Roman Dmowski, Myśli nowoczesnego Polaka, Lwów 1903.
Jestem Polakiem, więc mam obowiązki polskie – Roman Dmowski, Myśli nowoczesnego Polaka, Lwów 1903.
Polskość to w gruncie rzeczy wielość i pluralizm, a nie ciasnota i zamknięcie – Jan Paweł II, Pamięć i tożsamość, 2005 (ostatnia publikacja książkowa Jana Pawła II).
Jakby cierpienie uczyło, to Polska byłaby jednym z najmędrszych narodów świata – Maria Dąbrowska, Dzienniki.
Gorzki to chleb jest Polskość… – Cyprian Kamil Norwid, w liście z 8 stycznia 1852 r. do poety Józefa Bogdana Zalewskiego.
Choć nieraz mówię o durnej Polsce, wymyślam na Polskę i Polaków, to przecież tylko Polsce służę – Józef Piłsudski, parafraza i synteza poglądów J. Piłsudskiego pojawiająca się w różnych publikacjach i dyskusjach.
Dla moich Polaków nie ma rzeczy niemożliwych – Napoleon Bonaparte. Myśl jest przypisywana Napoleonowi Bonaparte (ma także inną wersję: Zostawcie to Polakom, dla nich nie ma nic niemożliwego). Przytaczana w różnych źródłach jako mit czy przekaz anegdotyczny wiązany z szarżą polskich szwoleżerów w wąwozie Somosierra 30 listopada 1808 roku w Hiszpanii. W niektórych źródłach przedstawia się szczegółową faktografię, zaprzeczającą możliwościom wyrażenia przez Napoleona Bonapartego takiej opinii o polskich szwoleżerach przed szarżą. Dopiero w bitwie poznał ich niebywały potencjał bojowy.
Gdy Polacy będą umieć siebie samych cenić w domu, będą ich cenić i za granicą – Stanisław Staszic, Wikicytaty, Stanisław Staszic [za:] Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego (1787), wyd. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1952.
Długie doświadczenie naucza, że tylko Polacy są zdolni do rządzenia Polakami – Stanisław Staszic, Wikicytaty, Stanisław Staszic [za:] O ziemiorodztwie Karpatów i innych gór i równin Polski (1815), zakończenie Rozprawy I.
Wprowadzenie komunizmu w Polsce byłoby podobne do nałożenia siodła na krowę – Józef Stalin, myśl przytaczana najczęściej jako bon mot. W środowiskach emigracyjnych znana z informacji o spotkaniu w 1944 r. Stalina ze Stanisławem Mikołajczykiem, premierem polskiego rządu na uchodźstwie, którą podała Maria de domo Kaliska, primo voto Hulewiczowa, secondo voto Przymanowska, sekretarka i partnerka premiera. J. Stalin na pytanie S. Mikołajczyka, czy planuje wprowadzić w Polsce komunizm, odpowiedział z przekąsem: komunizm pasuje Polakom jak krowie siodło (opisuję na podstawie relacji w edusens.pl − S.P.).
Mało jest zalet, których by Polacy nie mieli, i mało błędów, których udałoby im się uniknąć – Winston Churchill, myśl przytaczana w wielu publikacjach. I najbardziej popularyzowana druga myśl W. Churchilla: Nigdy w historii ludzkich konfliktów tak wielu nie zawdzięczało tak dużo tak nielicznym, nawiązującą do niezwykłych osiągnięć naukowców kryptologów z polskiego wywiadu, pogromców Enigmy. A byli to: Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski, wywodzący się z Uniwersytetu Poznańskiego, którzy po latach zostali docenieni w Poznaniu licznymi nowatorskimi inicjatywami marszałka Marka Woźniaka i osób z nim sprzymierzonych w odsłonie prawdy o geniuszu polskich kryptologów i oddaniu im hołdu wdzięczności za ogromny dar: ocalenie życia milionom ludzi dzięki rezultatom ich pracy − zakończeniu wojny o co najmniej 2 lata wcześniej. Z inicjatywy Marka Woźniaka wędrowna wystawa „Enigma. Odszyfruj zwycięstwo” (Enigma. Decipher Victory) poświęcona polskim kryptologom znalazła w 2011 r. najpierw drogi z Poznania do Brukseli, a później do innych miast. W Poznaniu dzięki inicjatywie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk przed Centrum Kultury Zamek już od 2007 r. stoi pomnik kryptologów. W 2018 r. stworzono dla publiczności przenośny kryptokontener i zaaranżowano w nim interaktywną grę „Pogromcy Enigmy” z wolnym wstępem dla publiczności. A niedawno, 25 września 2021, otwarto w Poznaniu Centrum Szyfrów Enigma − nowoczesne muzeum będące ukoronowaniem wszystkich działań upamiętniających genialnych polskich kryptologów i ich działania podczas drugiej wojny światowej. (patrz: Dokonali pogromu Enigmy. Genialnych polskich kryptologów świat poznaje i podziwia po latach − Stefania Pruszyńska, Gazeta Autorska IMPRESJee.pl https://www.impresjee.pl/dokonali-pogromu-enigmy-genialnych-polskich-kryptologow-swiat-poznaje-i-podziwia-po-latach-stefania-pruszynska/).
Polska ma specjalne miejsce w historii Wielkiej Brytanii i sercach Brytyjczyków. Moje pokolenie zawsze będzie pamiętać, że Polska była naszym sojusznikiem podczas II Wojny Światowej (Poland has a special place in British history and in British hearts. My generation will never forget that Poland was Britain’s ally from first to last in the Second World War) – Margaret Thatcher. To słowa z telewizyjnego orędzia premier Wielkiej Brytanii M. Thatcher, wyemitowanego 31 stycznia 1982 roku z okazji „Dnia Solidarności z Polską” (Polish Solidarity Day).
Na każdym kroku walczyć będziemy o to, aby Polska Polską była, aby w Polsce po Polsku się myślało – Stefan Wyszyński. Słowa z kazania Prymasa Tysiąclecia na Jasnej Górze 1 czerwca 1958 r.
Ojczyzna jest naszą matką ziemską. Polska jest matką szczególną. Niełatwe są jej dzieje, zwłaszcza na przestrzeni ostatnich stuleci. Jest matką, która wiele przecierpiała i wciąż na nowo cierpi. Dlatego też ma prawo do miłości szczególnej – Jan Paweł II w przemówieniu powitalnym na lotnisku Okęcie w Warszawie 16 czerwca 1983 r.
W Polsce łatwiej wyobrazić sobie literata bez pióra niż bez kieliszka – Witold Gombrowicz fragment zdania z zapisków z lat 50. XX w. podanych wDziennikach. Pełne zdanie brzmi: Ta melancholijna właściwość nie pozostała, rzecz jasna, bez decydującego wpływu na moje literackie losy, albowiem w Polsce łatwiej wyobrazić sobie literata bez pióra niż bez kieliszka.
Dwie rzeczy, które w Polsce wiążą ludzi: wódka i zmęczenie – Marek Hłasko, Ósmy dzień tygodnia.
Cechy charakterystyczne społeczeństwa polskiego to: alkoholizm, nieuczciwość, brak tolerancji względem inaczej myślących, nieposzanowanie pracy, zarówno cudzej, jak i własnej. Wypadałoby zapytać, czy takiemu społeczeństwu przysługuje miano chrześcijańskiego – fragment wypowiedzi Andrzeja Szczypiorskiego, cytowany przez Waldemara Łysiaka w jego książce Rzeczpospolita kłamców. Salon, Wydawnictwo „Nobilis”, Warszawa 2004, s. 313; przytaczany także w Wikicytatach.
Powiewa flaga, gdy wiatr się zerwie. A na tej fladze biel jest i czerwień. Czerwień to miłość, biel – serce czyste. Piękne są nasze barwy ojczyste – anonim
Cytaty wybrałam, podążając za intencją odsłony wizji Polski i Polaków wyrażoną przez różne postacie − i te mówiące z odległej historii, i te z czasów bliższych współczesności. I te bliskie mojemu postrzeganiu polskości, Polaków i Polski, i te, które nie tylko mnie, lecz zapewne wielu z nas trudno hołubić.
Te myśli utrwalono zapisem w wielu źródłach, mówią więc nadal. Pozostaje pytać, o jaki wizerunek Polski i Polaków zabiegają pokolenia żyjące tu teraz.
Stefania Pruszyńska
Grafika: Poetropos 2, Stefania Pruszyńska