Opowieść o zimie w dekoracji przedszkolnej na osiedlu Jana III Sobieskiego w Poznaniu, którą utrwaliłam fotoobiektywem w 2014 roku, nijak się ma do tegorocznego grudnia. Polscy meteorolodzy na podstawie obserwacji i pomiarów temperatur jednoznacznie wskazują na fakt, że dotąd żaden grudzień nie był tak ciepły. Jakiej więc można oczekiwać prognozy z polskich przysłów ludowych, które gromadziły mądrość przekazywaną z ust do ust w czasach, gdy nie było mowy o zmianach klimatycznych i natura nie była w takim stopniu jak współcześnie obciążona skutkami cywilizacji?
Wybrałam 14 przysłów nawiązujących do grudnia, Bożego Narodzenia i Nowego Roku. Kiedyś ich treści w jakiejś mierze zastępowały prognozy synoptyków i meteorologów. Dla ludzi gospodarujących na roli miały one niebagatelne znaczenie. Stanowiły przesłanki do optymizmu lub ostrzegały przed następstwami zjawisk odbiegających od normy.
Grudzień — łudzień.
Grudzień — studzień.
Grudzień — trudzień.
Mroźny grudzień i wiele śniegu, żyzny roczek będzie w biegu.
Suchy grudzień —sucha wiosna i suche lato.
Boże Narodzenie po wodzie, Wielkanoc po lodzie.
Jeśli dzień wigilijny pogodny, będzie roczek urodny.
Na Boże Narodzenie przybywa dnia na kurzą stopkę (kurze stąpienie).
Jeśli śnieg, gdy Bóg się rodzi, owoc bardzo obrodzi.
W Wigilię mróz, będzie siana wóz.
Gdy w Nowy Rok skwar i upał, baran wilka będzie chrupał.
Na Nowy Rok przybyło dnia na barani skok.
Nowy Rok jaki, cały rok taki.
Rok Nowy pogodny, zbiór będzie dorodny.
Z przysłów zacytowanych z I i II tomu „Nowej księgi przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich”, powstałych w oparciu o dzieło Samuela Adalberga pod kierunkiem Juliana Krzyżanowskiego, zwraca uwagę niezwykłe brzmienie noworocznego: Gdy w Nowy Rok skwar i upał, baran wilka będzie chrupał. Wiadomo, że niczego dobrego nie można by wywróżyć z buntu przyrody-natury, ale żeby wyrazić to z taką finezją… Tak czy owak − perspektywa niezbyt zanęcająca nawet dla fantasty: ssakowi hodowlanemu wyrosną kły, a ssak drapieżca je straci i obrośnie owczym runem…
Stefania Pruszyńska
Fot. i oprac. graficzne: Stefania Pruszyńska
Na fot.: opowieść o zimie − dekoracja w Przedszkolu „Król Elfów” na osiedlu Jana III Sobieskiego w Poznaniu ze stycznia 2014 roku.
Źródło przysłów: Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich, Państwowy Instytut Wydawniczy, t. I, Warszawa 1969, s. 750: 5, 7, 8, 12, 14, 2; s. 138: 5; s. 140: 26, 35, 37.
Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich, Państwowy Instytut Wydawniczy, t. II, Warszawa 1970, s. 654: 7; s. 655: 13; 17, 32.