Mszę przypadającą w tym roku w 170. rocznicę pierwszej modlitwy w jego intencji odprawił metropolita poznański abp Zbigniew Zieliński. Uczestnikami uroczystości za duszę patrona UAM byli przedstawiciele władz uczelni, wykładowcy, absolwenci, młodzież akademicka, działacze środowisk literackich i kulturalnych Poznania.
Pamiętną pierwszą mszę żałobną w kościele pw. św. Marcina w intencji Adama Mickiewicza, zmarłego 26 listopada 1855 roku w Stambule, celebrował 15 stycznia 1856 roku ówczesny prymas Polski Leon Michał Przyłuski. Zgromadzeni w kościele i tłoczący się przy jego murach mieszkańcy Poznania i pobliskich gmin, wstrząśnięci wieścią, żegnali Wieszcza we łzach.
Wieść o śmierci Adama Mickiewicza rozlała się w Polsce niemałym echem. A dotarłszy do Poznania, rezonowała wstrząsem polskich środowisk, mieszkańców miasta i okolicznych gmin. W tym momencie Wielkie Księstwo Poznańskie, ustanowione na Kongresie wiedeńskim w 1825 roku, doznające odium po klęsce powstania listopadowego i Wiosny Ludów, przygasało jako wschodnia prowincja Prus. Germanizacja, nasilona przez zaborcę, daleka była od przychylności wobec demonstracji polskości i polskiego patriotyzmu.
Nie zważając na opresję sytuacyjną, hołd modlitwą za Wieszcza zainicjował w Poznaniu cieszący się uznaniem publicznym lekarz Teofil Matecki. Sprzymierzeńcem tej inicjatywy był Ludwik Kamieński, księgarz mający rozległe koneksje towarzyskie i będący bratem księdza Maksymiliana Kamieńskiego, ówczesnego proboszcza kościoła św. Marcina. Msza żałobna za Adama Mickiewicza, emigranta, poetę, romantyka, niosącego słowem poezji iskry polskiego patriotyzmu, działacza zaangażowanego w idee wolnościowe, twórcy podczas Wiosny Ludów pierwszego Legionu Polskiego we Włoszech − przyciągnęła tłumy do poznańskiej świątyni. Eucharystię odprawił 15 stycznia 1856 roku ówczesny prymas Polski, arcybiskup gnieźnieński i poznański, Leon Michał Przyłuski. Zgromadzeni w kościele i tłoczący się przy jego murach mieszkańcy Poznania i pobliskich gmin żegnali Wieszcza we łzach.
Tę faktografię utrwaliły różne zachowane przekazy pisemne, w tym kościelne. Współcześnie pojawiają się również w okolicznościowych narracjach naukowców.
Po liturgii zbierano datki na pokrycie kosztów uroczystości żałobnej. Hojność darczyńców okazała się dużo większa niż przewidywano, co skłaniało do przeznaczenia zgromadzonych środków na budowę pomnika Wieszcza w Poznaniu. Pomysł znalazł duże poparcie, a nadto przychylność proboszcza ks. Maksymiliana Kamieńskiego, który postanowił udostępnić przykościelny skwer na statuę. W rezultacie po 3 latach, 7 maja 1859 roku, w Poznaniu przy kościele św. Marcina dokonano odsłony pierwszego na ziemiach polskich pomnika Adama Mickiewicza. Jego twórcą był Władysław Oleszczyński. Pomnik i odlew z brązu zostały zniszczone w 1939 roku. Dopiero po 59 latach, w 1998 roku, monument odbudowano i postawiono − na dziedzińcu siedziby Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk przy ul. Mielżyńskiego.
O nowej tradycji w 169. rocznicę pierwszej mszy żałobnej. W ubiegłorocznej liturgii w intencji Wieszcza (15 stycznia 2025 r.), którą objął swoim przewodnictwem prymas Polski, arcybiskup gnieźnieński Wojciech Polak, uczestniczyli przedstawiciele UAM, organizacji twórczych, kulturalnych i studenci, miłośnicy poezji i literatury.
Podczas mszy proboszcz kościoła św. Marcina ks. dr Antoni Klupczyński przekazał w swoim wystąpieniu, że już od pięciu lat są celebrowane rocznice pierwszej modlitwy za duszę Adama Mickiewicza w 1856 roku. Wprawdzie wspomniał, że nie ma pewności, czy wówczas Mickiewicz, gdy zajechał do Poznania podczas gościny w Wielkopolsce, modlił się w tutejszej świątyni, lecz wiadomo, że zachodził do poznańskich kościołów.
Z kolei w ubiegłoroczną 170. rocznicę śmierci Adama Mickiewicza i siódmą dekadę jego patronowania uniwersytetowi − Muzeum UAM zorganizowało ekspozycję pn. „Mickiewicz 1955-2025. W 70. rocznicę nadania imienia Uniwersytetowi Poznańskiemu”, która na początku drugiej dekady stycznia br. gościła w kaliskiej filii UAM, lecz wkrótce część jej eksponatów została również udostępniona publiczności pod dachem kościoła pw. św. Marcina. UAM ponadto zorganizował specjalne seminarium naukowe poświęcone pamięci patrona uczelni.
W podziemiach kościoła św. Marcina znaleziono grobowiec ks. Maksymiliana Kamieńskiego. Odkrycia grobowca proboszcza parafii św. Marcina, który koncelebrował pierwszą mszę żałobną w intencji A. Mickiewicza, dokonano w lipcu 2025 roku. Zawiadujący aktualnie parafią św. Marcina proboszcz ks. dr Antoni Klupczyński umożliwił uczestnikom tegorocznej rocznicowej mszy za duszę Adama Mickiewicza poznanie miejsca spoczynku ks. Maksymiliana Kamieńskiego.
Stefania Pruszyńska
Ilustracja: Portret Adama Mickiewicza. Autor: Józef Oleszkiewicz. Domena publiczna. Źródło: Wikipedia