Nokturn rzymski ©Stefania Pruszyńska

Tegoroczną lekturę, która była moją zdecydowaną faworytką do Narodowego Czytania, Polacy po raz pierwszy wybierali w plebiscycie internetowym. Do głosowania przystąpiło w sumie, jak podał prezydent Andrzej Duda, kilkanaście tysięcy osób. Zwycięskie „Quo vadis” Henryka Sienkiewicza konkurowało z „Chłopami” Władysława Reymonta, „Nocami i dniami” Marii Dąbrowskiej, „Weselem” Stanisława Wyspiańskiego i „Popiołami” Stefana Żeromskiego.

Akcja Narodowego czytania trwa od 2012 roku. Jej inicjatorem był prezydent Bronisław Komorowski, który wybrał „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza na ówczesne inauguracyjne czytanie. W 2013 roku w całej Polsce czytano dzieła Aleksandra Fredry, w 2014 roku – „Trylogię”  Henryka Sienkiewicza, a rok temu, w 2015 roku – „Lalkę” Bolesława Prusa.

Prezydent Andrzej Duda 22 lutego  podczas uroczystego ogłoszenia wyniku  głosowania i zapowiedzi, że dniem  Narodowego czytania „Quo vadis” będzie  3 września 2016, mówił o tym dziele: „Piękna, cudowna powieść o miłości, o upadającym imperium, ale przede wszystkim o sile wiary, która potrafi czasem góry przenosić”. Narodowe czytanie zainicjuje para prezydencka.

Powieść „Quo vadis” Henryka Sienkiewicza odsłania wydarzenia z ostatnich lat panowania Nerona w wielonarodowościowym wówczas Rzymie (od 63 do 69 roku), w którym chrześcijan zwalczali liczni zwolennicy Nerona. Główni bohaterowie: Ligia i Marek Winicjusz są postaciami fikcyjnymi. Marek Winicjusz wywodzi się ze świata starych tradycji Rzymu, a Ligia  jest  dumną i godną chrześcijanką.

Liczne interpretacje tej powieści podkreślają wyrazistość jej wymowy ideowej, wskazującej na świadomie obrany do zobrazowania przez Sienkiewicza dysonans między wartościami idei moralnych  i duchowych z rodowodem chrześcijańskim a metodami, których  ówcześni Rzymianie używali w stosowaniu  podstępu  i  zwalczaniu chrześcijan.  Ta walka wypowiedziana chrześcijanom  przez Nerona i jego zwolenników odsłoniła ostatecznie dramaturgię klęski Nerona. Wielu Rzymian, sympatyków cesarza zaczęło wybierać chrześcijaństwo z jego człowieczeństwem i umiłowaniem kultury duchowej, co nadaje powieści szczególnej wymowy, zza której zdaje się słychać szept jej autora o nieuchronnym zwycięstwie tego, co jest wyższe, lepsze, bliższe człowiekowi. Można też z powieści odczytać subtelnie w niej obecny aluzyjny polski kontekst – Ojczyzny wówczas zniewolonej, z drogą do zwycięstwa.

Łaciński tytuł książki znaczy po polsku: Dokąd idziesz?, jest odwołaniem  do słów:  Quo vadis, Domine? – Dokąd idziesz, Panie?, które miał wypowiedzieć apostoł Piotr do Chrystusa. Sienkiewicz w treści dzieła te słowa również przywołuje.

Henryk Sienkiewicz publikował „Quo vadis” w odcinkach w latach 1895-1896 w warszawskiej „Gazecie Polskiej”, „Dzienniku Poznańskim” oraz ukazującym się w Krakowie dzienniku „Czas”. Dzieło zostało  wydrukowane  w całości w 1896 roku. Ilustrowali je artyści malarze: Piotr Stachiewicz i Jan Styka. Wkrótce zdobyło uznanie nie tylko w Polsce, a  także w świecie. Zostało przetłumaczone na ponad pięćdziesiąt języków.

Już w  1901 roku Lucien Nonguet i Ferdinand Zecca stworzyli we  Francji  film niemy pod oryginalnym tytułem pierwowzoru „Quo vadis”. Kolejne  nieme filmy „Quo vadis” wyreżyserowali  we Włoszech  Enrico Guazzoni w 1912 roku oraz  Gabriello D’Annunzio i Georg Jacoby w 1925 roku. Powieść doczekała się po wojnie, w 1951 roku, produkcji amerykańskiej Mervyna LeRoya. We Włoszech powieść Sienkiewicza w 1985 roku została zaadaptowana przez Franco Rossiego w obrazie serialu telewizyjnego. W Polsce w 2001 roku dziełem Sienkiewicza zainteresował się Jerzy Kawalerowicz.  Wyreżyserowany przez niego film „Quo vadis” pojawił się na szerokim ekranie i także w wersji telewizyjnej – jako sześcioodcinkowy serial.

Henryk Sienkiewicz, powieściopisarz, który był znany również jako publicysta,  w 1905 roku został uhonorowany Nagrodą  Nobla za wybitny  dorobek pisarski  w literaturze epickiej.

Fragmenty rękopisu „Quo vadis” znajdują się w zasobach  polskiego instytutu naukowego i kulturalnego Ossolineum – Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.

Stefania Pruszyńska