Cenił zwięzłość myśli, logikę i prostotę, a mając dar przenikliwości i skłonność do demistyfikacji poglądów czy utartych mniemań, drążenia sytuacji paradoksalnych, rozbrajania z ukrytym uśmiechem pojęć i pojmowania  −  sięgał po krótkie formy  aforystyczne i nierzadko   poetycki język obrazowania.

Tadeusz Kotarbiński. Wybitny polski filozof, logik, etyk, twórca prakseologii, etyki niezależnej i doktryny reizmu pozostawił  również w swojej spuściźnie  aforyzmy i  poezję. Przystawał nad ludzkimi dylematami, kondycją człowieczeństwa i intelektualną jako wyzwaniami dla wielu dziedzin nauki i wezwaniem do dialogu. Tym  celom  poświęcił  swoją  działalność naukową, do której wniósł własne teorie i doktryny. Natomiast wezwanie do dialogu opieczętował licznymi publikacjami książkowymi, zarówno naukowymi, jak i literackimi, umożliwiającymi  czytelnikom przyjęcie ról aktywnych wobec przekazanych w nich treści.

Stylista z empatią. Niewątpliwie Tadeusz Kotarbiński przyciągał, zaskakiwał przemyśleniami, dociekliwością i szczególną wrażliwością i delikatnością. Już w słowie odautorskim do Medytacji o życiu godziwym pisze niejako pozaosobowo: Istnieje wielka rzesza osób rozmyślających o życiu godziwym, po czym w dalszej treści podaje: Do ogółu współczłonków tej gromady zwracają się słowa zawartych w niniejszym zbiorku roztrząsań. Ileż w samych tych wypowiedzeniach subtelności, świadomego unikania  nachalnego mentorstwa, owego: Ja, Autor i  określenia: refleksji czy dociekań, które woli nazwać: rozstrząsaniami. A akcentuje tę intencję stylistyka kolejnych zdań: To i owo płynie z wyraźnego przeświadczenia, bynajmniej nie wszystko. Postawa mówiącego bliższa jest funkcji poszukiwania prawd niż funkcji głoszenia twierdzeń uzyskanych.  Żeby o sobie napisać: postawa mówiącego! O sobie, który jako autor  na 179 stronach wytacza wielowątkowe rozważania o tym, co uniwersalne w egzystencji ludzkiej, a frapuje każdego człowieka, stawia mu pytania, umożliwia wybory postaw, nasuwa wątpliwości, skazuje na niepewność, rozdarcie, nakazuje poszukiwanie wyjścia, wymaga decyzji, wskazuje wzorce,  skupia na refleksji nad celem dążeń i  sztuką godziwego życia.

Demistyfikator. Prowadząc swoje rozważania  nad dylematami, które  wymagają od każdego rozstrzygnięć,  wskazuje T. Kotarbiński na  rozpoznane przez niego liczne defekty w komunikacji międzyludzkiej, braki informacyjne czy  błędne formuły,  które ad hoc  ma zwyczaj wykuwać praktyka w komentowaniu ogólnej natury zjawisk. Wymownym przykładem obiegowej maksymy, tworzącej przygnębiający i nieprawdziwy stereotyp   specjalisty,  jest choćby nagminnie z ust do ust przekazywana: ograniczenie tworzy mistrza.

Cenił zwięzłość myśli, logikę i prostotę, a mając dar przenikliwości i skłonność do demistyfikacji poglądów czy utartych mniemań, drążenia sytuacji paradoksalnych, rozbrajania z ukrytym uśmiechem pojęć i pojmowania  −  sięgał po krótkie formy  aforystyczne i nierzadko   poetycki język obrazowania.

Wybrane aforyzmy Tadeusza Kotarbińskiego

Światło, które oślepia, gorsze jest od ciemności.

Przeszłość zachowana w pamięci jest częścią teraźniejszości.

Filozofia przystosowana do chwili staje się chwilozofią.

Kapitalizm – roślinność jak w lesie, socjalizm – roślinność jak w ogrodzie.

Rozum w pełni rozkwita pod strażą wolności, wolność rozkwita w pełni pod strażą rozumu.

Lepiej nic nie mówić niż mówić o niczym.

Zwierzęta nie mają rozumu, lecz tylko człowiek może być głupcem.

Czy mogą budzić płomień myśli dociekliwej nauczyciele, którzy oglądają się na prawo i na lewo, zanim powiedzą coś z własnego przekonania?

Trzeba się kształcić tak, by się stać zajmującym towarzyszem dla siebie samego.

Sceptyk jest to myśliciel stanowczo przekonany o niepewności wszelkich przekonań.

Anarchia – każdy jest suwerenny, demokracja – nikt nie jest suwerenny, monarchia – jeden jest suwerenny.

Nudzić się może tylko ten, kto sam jest nudny.

Przyjaciele na ogół pomagają żyć i przeszkadzają pracować.

Ten tylko odczuwa pustkę w życiu, kto ma pustkę w sobie.

Sen jest to skracanie sobie życia w tym celu, aby je wydłużyć.

Na półkach z dziełami Tadeusza Kotarbińskiego królują najpierw publikacje naukowe, takie jak: Szkice praktyczne. Zagadnienia z filozofii czynu (1913), Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk (1929), Kurs logiki dla prawników (1951), Traktat o dobrej robocie (1955), Sprawność i błąd (1956), Wykłady z dziejów logiki (1957), Medytacje o życiu godziwym (1966), Abecadło praktyczności (1972),  Myśli o ludziach i ludzkich sprawach (1986), Żyć zacnie (1989).

A z czysto literackich są to tomy poetyckie: Wesołe smutki (1956), Rytmy i rymy (1970), Wiązanki (1973),  Poezje wybrane (1984) i zbiór błyskotliwych mądrości: Aforyzmy i myśli.  Od 1990 roku ukazują się w druku  Dzieła wszystkie (t. 1–3 1990, t. 4 1995) Tadeusza Kotarbińskiego.

Stefania Pruszyńska

Źródła:

Tadeusz Kotarbiński, Medytacje o życiu godziwym, wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa 1966

Tadeusz Kotarbiński Aforyzmy i myśli, Seria: Biblioteczka Aforystów, PIW, Warszawa 1986

Encyklopedia PWN

Na fot.: Tadeusz Kotarbiński

Źródło fot.: Uniwersytet Łódzki, Biuro Prasowe