
Zima 2023. Szczyrk. Fot.: Dominik Golenia

Zima 2023. Szczyrk. Fot.: Dominik Golenia

Zima 2023. Szczyrk. Fot.: Dominik Golenia

Zima 2023. Szczyrk. Fot.: Dominik Golenia

Zima 2023. Szczyrk. Fot.: Dominik Golenia

Zima 2023. Na trasie do Czarnej Góry. Fot.: Dominik Golenia

Zima 2023. Szczyrk. Fot. Dominik Golenia

Zima 2023. Czarna Góra. Fot. Dominik Golenia

Zima 2023. Czarna Góra. Fot. Dominik Golenia

Zima 2023. Czarna Góra. Fot. Dominik Golenia

Zima 2023. Szczyrk. Fot. Dominik Golenia

Zima 2023. Szczyrk. Fot. Dominik Golenia
Wiek XX i XXI stopniowo przeobrażał regiony górskie w miejsca masowego wypoczynku. Obecnie niezależnie od pory roku zmierzają na południe Polski korzystający z urlopów zarówno miłośnicy gór, jak i złaknieni przestrzeni zdobywanych we wspinaczce na szczyty.
Niejeden jest uciekinierem od monotonii krajobrazowej czy udręk sezonu letniego z przebywającymi tłumami wczasowiczów w uzdrowiskach nadmorskich nad Bałtykiem czy w nadjeziornych ośrodkach wypoczynkowych. Niejeden nowicjusz w górskich krainach, zauroczony kolorytem pejzaży, ich tajemniczością, zachowaną w wielu miejscach dzikością, rozbudza w sobie ducha wędrowcy. A wyobcowani na co dzień z dialogu z naturą, nagle odkrywają walory poznawania jej mowy. A że można przemierzać te rejony wzdłuż i wszerz setkami wytyczonych i starannie oznakowanych szlaków turystycznych, każdy ma niezliczone możliwości wyboru celu i odkrywania nieznanego mu obszaru, napotykania innych wędrowców i doznawania jedynych takich wrażeń, którymi obdarowuje tamtejsza przyroda. Zima natomiast, nie tylko śnieżna, lecz i bezśnieżna, w coraz liczniejszych ośrodkach zapewniających alternatywne, ze sztucznym śniegiem, stoki zjazdowe, nie ogranicza przyjezdnych w uprawianiu narciarstwa czy saneczkarstwa.
– O, pani… Cepry to już są miłośnikami gór, gdy tylko tu przyjadą i zobaczą wszystko, pomieszkają, powędrują po szlakach – mówiła, zachwalając swoją małą ojczyznę pani Zofia, mieszkanka Karpacza, u której przed laty miałam zawsze przyjazny dach, ilekroć drogi prowadziły mnie do tego ulubionego zakątka z nieopodal wyrastającą w malowniczym krajobrazie − Śnieżką.
Podczas rozmów pani Zofia zawsze z naciskiem dodawała:
– Nie zamieniłabym tego miejsca na żadne, choćby mi los dawał jaki pałac i luksusy!
Przyjezdnych zaskakują coraz lepsze warunki pobytowe i organizacja bazy do uprawiania sportów zimowych i turystyki pieszej. Powracają w kolejnych sezonach do najbardziej ulubionych miejsc albo poznają inne. Często rekomendują pośród znajomych turystykę górską i białe szaleństwo.
Natomiast mieszkańcy, niespokojni o przyszłość podgórskich regionów, warunków ich życia, mówią o różnych niewygodach, doskwieraniu im nieraz braku pitnej wody i burzeniu widoków urządzeniami technicznymi stawianymi bez liczenia się ani z ich żywotnymi interesami, ani skutkami. Nieliczni mają tu swoje korzenie z dziada pradziada. Wszyscy to zagorzali wielbiciele tych krain. Sarkają z coraz większą desperacją na dynamiczną urbanizację tych terenów.
– Natura jest powoli zabierana. Nie pytają, budują i budują wielkie ośrodki. Jakby nie mogli pomyśleć, że tu przyjeżdżają ludzie właśnie dla natury – stwierdzają, markotniejąc i machając rękami zamiast dalszego komentarza.
Zastanawia ze współczesnej perspektywy, na ile i czy w ogóle jest możliwy kompromis między skalą inwestycji rozwijającego się biznesu turystyczno-sportowego a ochroną przyrody w rejonach podgórskich i górskich. Aż wyrywa się do puenty przestroga: oby nie pozostało w górach jedynie echo nostalgicznych tonacji wersów Jana Kasprowicza: Wiatr gnie sieroce smreki, / Mgławica deszczem prószy… / Hej góry! zaklęte góry! / Tęsknico mojej duszy!
Pionierzy w rozbudzaniu zainteresowania górami. Jan Kasprowicz, młodopolski poeta, w ostatnich dwóch dekadach swego życia coraz silniej wiązał się z Tatrami, aż zdecydował się trzy lata przed śmiercią zamieszkać na stałe w położonej między Poroninem a Zakopanem willi „Harenda”. Wcześniej, już od kilkunastu lat, często zatrzymywał się na dłużej w Zakopanem. Już wtedy w swojej twórczości sięgał do wielu wątków powiązanych z regionem i tuziemcami – góralami. Interesował się biografiami legendarnych postaci z górskich krain i kulturą ludową. Wysłuchiwał z uwagą góralskich gawędziarzy, poznał historię słynnego Harnasia z ust jego potomka. Pozostawił liczne świadectwa poetyckie swego rozmiłowania w przyrodzie Tatr. W „Księdze ubogich” ( I) – pisał:
Witajcie, kochane góry,
O, witaj droga ma rzeko!
I oto znów jestem z wami,
A byłem tak daleko!
Dzielili mnie od was ludzie,
Wrzaskliwy rozgwar miasta,
I owa śmieszna cierpliwość,
Co z wyrzeczenia wyrasta.
Wielu poetów, malarzy, olśnionych pejzażami, tajemniczością gór, pokuszonych też do mierzenia się z ich groźnymi mocami, aby postawić swoje stopy na dotąd nie zdobytych szczytach czy zdobytych przez nielicznych śmiałków, jak Adam Asnyk, Tadeusz Boy-Żeleński czy Kazimierz Przerwa-Tetmajer, wzbudziło swoimi pasjami górskimi i twórczością o górach, dzikiej przyrodzie, postaciach i folklorze regionu zainteresowanie w środowiskach literackich, torując drogę literaturze i sztuce o tej tematyce.
Stefania Pruszyńska
Autor fot. górskich pejzaży zimy 2023 w Czarnej Górze i Szczyrku: Dominik Golenia
Tekst i fot.: Wszelkie prawa zastrzeżone
— Stefania Pruszyńska
(Stefania Pruszyńska, oficjalnie: Stefania Golenia) – eseistka, poetka, redaktor-dziennikarka. Redaktor naczelna, wydawca, autorka i wszechstronna realizatorka Gazety Autorskiej IMPRESJee.pl (od 2006 r.), redaktorka-korektorka książek literackich, animatorka kulturalna.
Autorka publikacji różnych gatunków (eseje, recenzje, felietony, reportaże, wywiady, fotoreportaże), utworów literackich poetyckich i prozy poetyckiej, opowiadań, satyry, grotesek, aforyzmów oraz artystycznych sztuki plastycznej.
Zazwyczaj wykracza poza gatunkowe schematy. Krytycznoliterackie żywioły z upodobaniem uprawia w eseistycznej narracji. Wypowiada się hojnie w swojej twórczości artystycznej literackiej, a w plastycznej mowę swojej wyobraźni, intuicji, myśli i emocji uwalnia w obrazach o indywidualnym, rozpoznawalnym stylu, z autonomiczną, lecz zarazem wieloznaczną symboliką i metaforą (m.in. w stylu bliskim realizmowi magicznemu).
⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ Z 36-letnim doświadczeniem zawodowym w pracy dziennikarskiej i redaktorskiej, a także artystycznej w redakcjach i wydawnictwach (od 1989). Etatowo: w niezależnym Dzienniku Wielkopolan „Dzisiaj” (1989 – 1991), własnej Agencji „Promotion” (1993), amerykańsko-polskim wydawnictwie US West Polska (1993 – 1996), „Gazecie Targowej”, tygodniku „Wprost” (1996 – 2000).
⇒⇒⇒⇒⇒ Od 2006 r. redaktor naczelna, niezależna wydawczyni, redaktor-autorka i wszechstronna realizatorka Gazety Autorskiej IMPRESJee, obecnie pod nazwą IMPRESJee.pl, o profilu kulturalnym.
⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ Z DOŚWIADCZENIEM WIELOASPEKTOWEJ WSPÓŁPRACY (dziennikarskiej, autorskiej artystycznej, redaktorskiej) z wieloma czasopismami, w tym polonijnymi (w latach 1992-2010: dwutygodnik – „Kurier” Hamburg, „Dziennik Polski”, „Tydzień Polski” – Londyn) oraz licznymi ogólnopolskimi i regionalnymi czasopismami kulturalnymi, literackimi (od wielu lat z „Protokołem Kulturalnym”) oraz wydawnictwami-wydawcami książek literackich i antologii poezji.⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒PUBLIKACJE RÓŻNOGATUNKOWE (co najmniej 2 tys.): publicystyka, eseje, felietony, wywiady, recenzje, reportaże, fotoreportaże, utwory artystyczne: literackie i sztuki plastycznej. PUBLIKACJE KSIĄŻKOWE ⇒ ⇒ książka poetycka „Szepty dalekobieżne” (San Francisco 2009), „Peregrynacje kulturalne. Eseje * Krytyka - recenzje wywiady”, 1. tom (WO ZLP, Fundacja Literacka „Jak podanie ręki”, Poznań 2024) ⇒⇒ ⇒ W książkach innych autorów ⇒⇒ ⇒ 20 ANTOLOGIACH poetyckich i tematycznych - antologiach poezji współczesnej oraz antologiach poetyckich dwujęzycznych (2018-2025) Międzynarodowej Konferencji Poetyckiej, wyd. WO ZLP i Fundacja Literacka „Jak podanie ręki” (2018 -2025), antologii poświęconej pamięci Poznańskiego Czerwca 1956 „Którzy pogardy nie mogli znieść” (wyd. Posnania, Poznań, czerwiec 2023) i charytatywnych (m.in. wyd. Krywaj) ⇒⇒ ⇒ CZASOPISMACH: we własnej w Gazecie IMPRESJee.pl (od 2006 r.), polonijnych i polskich -ogólnopolskich i regionalnych, cyklicznych wydawnictwach (miesięcznikach, kwartalnikach, rocznikach) – kulturalnych, literackich, muzycznych (np.: Mies. Kulturalny „Arkusz”, „Welcome to Poznań”, Magazyn Muzyczny BRZMIENIA, „Merkuriusz Polska” „Wielkopolski Widnokrąg”, „Protokół Kulturalny”). Także publikowała i publikuje w witrynach macierzystych środowisk dziennikarskich i literackich.
⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒PREZENTACJE UTWORÓW ARTYSTYCZNYCH. ⇒⇒⇒⇒Poetyckie na: spotkaniach autorskich, festiwalach kulturalnych, jako gość poetycki koncertów, specjalnych spotkań okolicznościowych i różnych społeczności, zaprzyjaźnionych twórców, wieczorach autorskich w Klubie Literackim DĄBRÓWKA (2013, 2017, 2025), w 8 edycjach Międzynarodowej Konferencji Poetyckiej WO ZLP (2018-2025) oraz kaliskich „Aforystykonów” WO ZLP, w Poznaniu - m.in.: w klubie ZAK (2006), PoemaCafe, Pałacu Działyńskich (2008), Domu Romskim, Domu Bretanii, siedzibie PO ZLP na os. Powstańców Warszawy (2015), na Wydziale Dziennikarstwa UAM w kampusie na Morasku, Auli UAM (2017), Collegium Minus UAM, siedzibie KL „Dabrówka” na Piątkowie, Dwujęzycznym Liceum im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego (2019 i 2022), Jeżyckim Centrum Kultury w Starej Prochowni (poezja i wystawa prac graficznych - 2024), UMP, sala Biała (2023-2025); poza Poznaniem – w: Kaliszu, Nieszawie, Ludwikowie, Międzyzdrojach, a poza Polską – na greckiej Krecie w Rethymno i Adelianos Kampos (2010).
⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ TAKŻE REDAKTOR PROWADZĄCA I REDAKTOR-KOREKTOR (z wieloletnim doświadczeniem): czasopism (miesięczników i tygodników), monografii, albumów artystycznych i historycznych, książek poetyckich i prozy, biograficznych, antologii poetyckich, wademeków w kilku językach europejskich, biuletynów, prac naukowych i in.⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ NAGRODY: w ogólnopolskim konkursie Miesięcznika Kulturalnego „Arkusz” Poznań-Warszawa-Kraków-Wrocław, wydawanego przez Oficynę Wydawniczą „Głos Wielkopolski” (1996), oraz laur „Dziennikarskie Koziołki 2017” w Ogólnopolskim Konkursie Stowarzyszenia Dziennikarzy RP – dla swojej redakcji IMPRESJee.pl za wieloaspektowe realizacje.⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ NAUKA: Wiedzę akademicką zdobywała w Uniwersytecie im. A. Mickiewicza (UAM) oraz Akademii Ekonomicznej w Poznaniu (AE).
⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ Członkini m.in.: w latach 2005-2018 - Katolickiego Stowarzyszenia Dziennikarzy, w tym Zarządu Głównego; Związku Zawodowego Dziennikarzy (od 2001 r.), Klubu Aforystów przy WO ZLP, Klubu Literackiego „Dąbrówka”, Towarzystwa Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej...
⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ UPODOBANIA, POGLĄDY: Ideowiec - miłośniczka natury, harmonii, sztuk wszelakich, od wczesnej młodości zwolenniczka idei dialogu kultur i jej rozwoju.