W dziedzinie literatury tegorocznymi noblistami zostali: polska pisarka Olga Tokarczuk i austriacki pisarz Peter Handke.
Szwedzka Akademia w Sztokholmie czwartego dnia ogłoszeń tegorocznych noblistów − 10 października przyznała w dziedzinie literatury Nagrodę Nobla 2018 polskiej pisarce Oldze Tokarczuk „za wyobraźnię narracyjną, która z encyklopedyczną pasją reprezentuje przekraczanie granic jako formę życia”, oraz Nagrodę Nobla 2019 − austriackiemu pisarzowi Peterowi Handke „za wpływową pracę, która dzięki pomysłowości językowej zgłębiała peryferie i specyfikę ludzkiego doświadczenia”.
Pośród 53 kobiet, zdobywczyń Nagrody Nobla od czasu jej przyznawania (1901 r.), Polska może się poszczycić aż trzema laureatkami, w tym jedną dwukrotną. Olga Tokarczuk, tegoroczna polska noblistka z literackim piórem, dołączyła do panteonu z dwiema wielkimi Polkami: niezapomnianą Wisławą Szymborską – poetką, laureatką Literackiej Nagrody Nobla z 1996 r. i Marią Skłodowską-Curie – pierwszą kobietą zasłużoną odkryciami na niwie naukowej, dwukrotną laureatką Nagrody Nobla − w 2003 roku z fizyki i 2011 roku z chemii.
W MEDYCYNIE. Komitet Noblowski 7 października ogłosił w Sztokholmie, że tegoroczny Nobel z fizjologii i medycyny otrzymają trzej naukowcy: Brytyjczyk sir Peter J. Ratcliff i dwaj Amerykanie: William G. Kaelin Jr. i Gregg L. Semenza za odkrycie procesów wyczuwania przez komórki stężenia tlenu w środowisku i adaptowania się do jego zmian.
Zbadane przez tegorocznych noblistów z medycyny sposoby reagowania komórek na poziom stężenia tlenu w opinii naukowców mogą mieć zastosowanie w stworzeniu nowych leków potrzebnych w kardiologii czy onkologii.
William G. Kaelin Jr. urodził się w 1957 roku w Nowym Jorku. Uzyskał tytuł doktora na Uniwersytecie Duke’a w Durham. Odbył specjalistyczne szkolenie z zakresu chorób wewnętrznych i onkologii na Johns Hopkins University w Baltimore oraz w Dana-Farber Cancer Institute w Bostonie. Założył własne laboratorium badawcze w Dana-Farber Cancer Institute i został profesorem zwyczajnym w Harvard Medical School w 2002 roku. Jest badaczem Instytutu Medycznego Howarda Hughesa od 1998 roku.
Sir Peter J. Ratcliffe urodził się w 1954 roku w Lancashire w Wielkiej Brytanii. Studiował medycynę w Gonville i Caius College na Uniwersytecie Cambridge i odbył specjalistyczne szkolenie z nefrologii na Oksfordzie. Założył niezależną grupę badawczą na Oxford University i został profesorem zwyczajnym w 1996 r. Jest dyrektorem ds. Badań klinicznych w Francis Crick Institute w Londynie, dyrektorem Target Discovery Institute w Oksfordzie i członkiem Ludwig Institute for Cancer Research.
Gregg L. Semenza urodził się w 1956 roku w Nowym Jorku. Uzyskał tytuł licencjata z biologii na Harvard University w Bostonie. W 1984 roku zdobył stopień doktora nauk medycznych na University of Pennsylvania, School of Medicine w Filadelfii, a także jako specjalista pediatrii − na uniwersytecie Duke w Durham. Odbył szkolenie podoktoranckie na Johns Hopkins University, Baltimore, gdzie założył również niezależną grupę badawczą. Został profesorem zwyczajnym na Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa w 1999 roku, a od 2003 roku jest dyrektorem Programu Badań Naczyniowych w Johns Hopkins Institute for Cell Engineering.
W FIZYCE. Królewska Szwedzka Akademia Nauk w Sztokholmie zdecydowała, że nagrodę otrzymają są trzej naukowcy „za wkład w nasze rozumienie ewolucji wszechświata i miejsca Ziemi w kosmosie”. Są nimi: James Peebles uznany „za odkrycia teoretyczne w kosmologii fizycznej” oraz Michel Mayor i Didier Queloz „za odkrycie egzoplanety krążącej wokół gwiazdy typu słonecznego”.
James Peebles, urodził się w 1935 roku w Winnipeg, (Kanada). Doktorat uzyskał w 1962 roku w Princeton University Albert Einstein. Profesor nauk przyrodniczych na Uniwersytecie Princeton.
Michel Mayor, urodził się w 1942 roku w Lozannie w Szwajcarii. Doktorat uzyskał w 1971 roku na Uniwersytecie Genewskim. Profesor na Uniwersytecie Genewskim.
Didier Queloz, ur. 1966 r. Profesor na Uniwersytecie Genewskim w Szwajcarii i Uniwersytecie Cambridge w Wielkiej Brytanii.
Z CHEMII. Chemia, dziedzina bardzo ważna dla Alfreda Nobla − fundatora nagrody, została wskazana jako druga w pozostawionym przez niego testamencie.
Z nagrodzonych dotąd prac i badań laureatów łatwo można wnioskować, że idea Alfreda Nobla, który cenił potencjał praktycznego zastosowania odkryć i badań naukowych, jest nieustająco podtrzymywana przez Królewską Szwedzką Akademię Nauk w Sztokholmie.
W tej dziedzinie tegorocznymi laureatami Nagrody Nobla są: John B. Goodenough, M. Stanley Whittingham i Akira Yoshino za opracowanie akumulatorów litowo-jonowych (nazywanych popularnie bateriami) lekkich, wydajnych, powszechnie stosowanych w urządzeniach elektrycznych (w telefonach komórkowych, smartfonach, notebookach, laptopach, samochodach elektrycznych itp.), charakteryzujących się możliwościami magazynowania energii słonecznej, wiatrowej, będących zdobyczą – dobrodziejstwem dla ludzkości.
„Badania noblistów zmieniły nasze życie. Ogniwa litowo-jonowe to ogromny postęp naukowy. A widać, że Komitet Noblowski tymi nagrodami chce zachęcić wszystkich do prac nad alternatywnymi źródłami energii” – mówił prof. Paweł Kulesza z Uniwersytetu Warszawskiego na konferencji prasowej 9 października br. w Warszawie.
John B. Goodenough urodził się w Jenie w Niemczech w 1922 roku, zatem tegoroczny Noblowski laur zdobył, szczycąc się 97 latami życia. Swoją drogę naukową otworzył doktoratem uzyskanym na University of Chicago (USA) w 1952 roku. Obecnie jest profesorem inżynierii chemicznej i materiałoznawstwa na University of Texas w Austin. W 2014 roku za prace nad bateriami litowo-jonowymi otrzymał Charles Stark Draper Prize.
Michael Stanley Whittingham urodził się w 1941 roku w Wielkiej Brytanii. Doktorat osiągnął w roku 1968 na Oxford University. Aktualnie jest profesorem Binghamton University, State University of New York w USA.
Akira Yoshino urodził się w 1948 roku w Suita w Japonii. Doktorat uzyskał w 2005 roku na Uniwersytecie Osaka. Jest profesorem na Uniwersytecie Meijo w Nagoyi i członkiem honorowym Asahi Kasei Corporation w Tokio, firmy, która w 1991 roku akumulatory litowo-jonowe wprowadziła do obrotu rynkowego.
SETNY LAUREAT Pokojowej Nagrody Nobla − z Etiopii. Norweski Komitet Noblowski w Oslo, wybierany przez parlament norweski (Stortinget), zdecydował 11 października br. o przyznaniu Pokojowej Nagrody Nobla 2019 premierowi Etiopii Abiyowi Ahmedowi Ali, doceniając jego wysiłki na rzecz pokoju i współpracy międzynarodowej, a zwłaszcza inicjatywę w rozwiązywaniu konfliktu granicznego z sąsiednią Erytreą. Nagroda ta ma być jednocześnie wyróżnieniem dla wszystkich zaangażowanych w działania na rzecz pokoju i pojednania w Etiopii oraz w regionach Afryki Wschodniej i Północno-Wschodniej.
Abiy Ahmed Ali jest premierem Federalnej Demokratycznej Republiki Etiopii od kwietnia 2018 r. Urodził się w Beshasha w Etiopii. Abiy Ahmed Ali jest pierwszym Etiopczykiem, który otrzymał Nagrodę Nobla.
EKONOMICZNY NOBEL 2019 za skuteczne metody w walce z ubóstwem. Ten laur Komitet Noblowski ogłosił 14 października. W tym roku Królewska Szwedzka Akademia Nauk Nagrodę Sveriges Riksbank w dziedzinie nauk ekonomicznych przyznała: Abhijitowi Banerjee, Esther Duflo i Michaelowi Kremerowi „za eksperymentalne podejście do łagodzenia globalnego ubóstwa”.
Zasługą laureatów jest zmodyfikowanie badań w dziedzinie ekonomii rozwoju i uczynienie z nich skutecznych metod w walce z globalnym ubóstwem. Stwierdzili oni, że dotychczas stosowane stare tryby dofinansowań przez rządy sprawiają, że środki te niejednokrotnie były i są marnotrawione przez patologie czy korupcję. Udowodnili, że najistotniejsze jest podejście do społeczności, której dotyczy pomoc. Kolosalne znaczenie ma zaś dostosowanie form pomocy, wybór formy pomocy pod kątem racjonalności i efektywności, udzielenie pomocy we właściwym momencie i rygoryzm. Potwierdzili to na licznych szczegółowych przykładach, opartych na badaniach, i co więcej – do swoich rezultatów badań, ich argumentacji i skuteczności przekonali tysiące naukowców i działaczy, którzy dzięki zastosowaniu metod tegorocznych noblistów wpłynęli na poprawę sytuacji życiowej tysięcy najuboższych tego świata.
Abhijit Vinayak Banerjee urodził się w 1961 roku w Bombaju w Indiach. Jest Amerykaninem z hinduskim pochodzeniem. Ekonomista, doktorat uzyskał w 1988 roku w Uniwersytecie Harvarda w Cambridge. Profesor w Massachusetts Institute of Technology (MIT).
Esther Duflo urodziła się w 1972 roku w Paryżu. Ekonomistka francusko-amerykańska. Doktorat uzyskała w 1999 roku w Massachusetts Institute of Technology w Cambridge, w którym pracuje. Czołowa popularyzatorka ekonomicznych eksperymentów w środowiskach i społecznościach.
Michael Kremer urodził się w 1964 roku w USA. Od 1992 roku jest związany z Uniwersytetem Harvarda w Cambridge. Profesor ekonomii, wykładowca, specjalizuje się w tematyce rozwijającego się społeczeństwa.
Nagrody z ekonomii A. Nobel nie ustanowił w swoim testamencie, postrzegając nauki ekonomiczne za nazbyt teoretyczne, dlatego uznawana jest za tzw. Nagrodę Nobla. Przyznawana jest od 1969 roku. Jej fundatorem jest Sveriges Riksbank.
Zgodnie z tradycją tegoroczni laureaci odbiorą nagrody 10 grudnia podczas ceremonii w Sztokholmie.
Stefania Pruszyńska
Na fot.: Olga Tokarczuk podczas spotkania na ASP w Kostrzynie nad Odrą
Fot.: GAI
Źródła inf.: The Nobel Prize, serwis Nauka w Polsce http://naukawpolsce.pap.pl/
