Musimy wyjaśnić zasadnicze różnice pomiędzy niezdrową formą nacjonalizmu, który uczy pogardy dla innych narodów i kultur, a patriotyzmem, który jest właściwą miłością własnego kraju. Prawdziwy patriotyzm nigdy nie stara się dążyć do dobrobytu własnego narodu kosztem innych. Bowiem ostatecznie dotknęłoby to także jego własnego narodu. Wyrządzenie krzywdy dotyka obu stron – i agresora, i ofiary. Nacjonalizm, szczególnie w swoich najskrajniejszych formach, jest więc antytezą prawdziwego patriotyzmu – Jan Paweł II, przemawiając w nowojorskiej siedzibie ONZ 5 października 1995 r. 

Świat utrzymuje się dzięki instynktowi samozachowawczemu ludzi. Na ogół udaje im się utrzymać na smyczy demony rasizmu i nacjonalizmu – przynajmniej tu i teraz, przynajmniej na jakiś czas – Ryszard Kapuściński, „Lapidarium VI”, Czytelnik, Warszawa 2007, s. 147.

Demokracja jest wtedy, kiedy dwa wilki i owca głosują, co zjedzą na obiad. Wolność jest wtedy, kiedy dobrze uzbrojona owca podważa wynik głosowania! – Benjamin Franklin, „Autobiografia”.

Powie ktoś, że demokracja nie jest ani rozumna, ani sprawiedliwa i że najlepiej rządzą ludzie bogaci. Ja zaś twierdzę, że po pierwsze, państwo tworzy lud, a oligarchia jest tylko jego cząstką; po wtóre, ludzie bogaci najlepiej pilnują pieniędzy, ludzie rozumni udzielają mądrych rad, ale najlepsze decyzje podejmuje lud po wysłuchaniu przedłożonych mu wniosków; w końcu w ustroju demokratycznym wszystkie te klasy, zarówno każda z osobna jak wszystkie razem, korzystają z równych praw. Oligarchia zaś zmusza lud do współudziału w niebezpieczeństwach, natomiast korzyści już nie w części, ale w całości dla siebie zagarnia: tego właśnie pragną nasi możnowładcy i ich młodzież — Tukidydes, „Wojna peloponeska”.

Historia uczy, że demokracja bez wartości łatwo się przemienia w jawny lub zakamuflowany totalitaryzm – Jan Paweł II, encyklika „Centesimus annus”.

Stwierdzono, że demokracja jest najgorszą formą rządu, jeśli nie liczyć wszystkich innych form, których próbowano od czasu do czasu — Winston Churchill premier Wielkiej Brytanii w latach 1874 – 1965 w przemówieniu w Izbie Gmin 11 listopada 1947 r.

Mówić językiem, w którym słowo »bezpieczeństwo«
budzi dreszcz grozy, słowo »prawda« jest
tytułem gazety, słowa »wolność«
i »demokracja« podlegają służbowo
generałowi policji;
jak to się stało, żeśmy się zaczęli
w to bawić? W te igraszki słów? W te kalambury,
przejęzyczenia, odwrócenia sensu,
w tę lingwistyczną poezję?
Stanisław Barańczak, fragm. wiersza „N.N. zaczyna zadawać sobie pytania”, z tomu „Wiersze zebrane”, a5, Kraków 2006, s. 133-134

Wolności nie można tylko posiadać, ale trzeba ją stale zdobywać, tworzyć. Może ona być użyta dobrze lub źle, na służbę dobra prawdziwego lub pozornego – Jan Paweł II podczas audiencji dla wiernych z Białorusi w 1998 r.

(…) Ta ziemia wzniosła ból pokonanych
hańbą obleczoną w noce milczenia
i gorycz zadaną pychą i kulą zdrady –
w moc wołania orła nad łanami życia
i wskrzeszenia solidarnego śpiewu
do zwycięstwa słońca i wolności – Stefania Pruszyńska, fragment wiersza „Z tej ziemi wołanie orła” w antologii pod red. Stanisławy Łowińskiej „Którzy pogardy nie mogli znieść” (poświęconej Pamięci Czerwca 1956 r.), Wydawnictwo Miejskie Posnania, Poznań 2023, s. 52

Byle nie wyrzekać się wolności. Jest ona cenniejsza aniżeli miłość – Erich Maria Remarque, „Trzej towarzysze”.

Mamy dwa wyrazy: swoboda i wolność. Swoboda, zda mi się, oznacza posiadanie: rozporządzam swoją osobą. W wolności mamy pierwiastek woli, więc czynu zrodzonego z dążenia – Janusz Korczak, „Myśli”, Biblioteczka Aforystów, PIW, Warszawa 1987, s. 33

Wolność jest słońcem dla intuicji, myśli, wyobraźni i emocji, takim jak to nad nami od wieków pokonujące niewiadome wołaniem ukrytych ziaren do życia, wzrostu i plonowania – Stefania Pruszyńska

Tragedia duszy polskiej — an und für sich (w sobie i dla siebie) — ma wciąż to samo napięcie, jakie miała w pierwszym dniu niewoli – Stanisław Brzozowski, „Aforyzmy”, z serii Biblioteczka Aforystów, PIW, Warszawa 1979, s. 23

Wszystko, co jest naprawdę wspaniałe i inspirujące, jest tworzone przez jednostkę, która może pracować w wolności – Albert Einstein.

Cytaty wybrała, autocytat z wiersza „Z tej ziemi wołanie orła” oraz własną myśl o wolności podała: Stefania Pruszyńska

Obraz graf.: Locovis. Autorka: Stefania Pruszyńska

©Wszelkie prawa zastrzeżone