Karol Marcinkowski w płaszczu i z laską w dłoni spogląda w dal, zdając się sięgać spojrzeniem poza mury pobliskich budynków, w stronę których odchyla głowę i kieruje swoje oczy. Prawą ręką dotyka serca. Zapewne Stanisław Radwański z Gdańska, autor rzeźby, tym wybranym gestem pragnął utrwalić wizerunek Karola Marcinkowskiego − patrioty, znanego z wielu aktów miłującego człowieczeństwa. A strojem postaci bohatera swojego dzieła − przypomnieć o kanonie okryć w tamtej epoce. Rzeźba trwa na wysokim cokole pokrytym brunatną okładziną granitową z napisem: „Karol Marcinkowski – twórca pracy organicznej”.
Pomnik Karola Marcinkowskiego, górujący na skrzyżowaniu Alei Marcinkowskiego i ul. 23 Lutego w Poznaniu, obrazuje tradycyjną czy nawet ultrakonserwatywną stylistykę sztuki monumentalnej. Znajduje się na osi symetrii promenady − Alei Marcinkowskiego, podobnie jak trzy inne: fontanna z delfinami, rzeźba Golema Dawida Černego i stela Heinza Macka. Sąsiaduje z budynkami Uniwersytetu Artystycznego (dawniej: Wyższej Szkoły Plastycznej), Komendy Policji i poczty.
Pamięć Karola Marcinkowskiego, wielkiego polskiego patrioty, wybitnego lekarza, który ubogacił dorobek naukowy swoją wiedzą, a nadto leczeniem ludzi ubogich dał przykład postawy pełnej miłosierdzia, godnej i wiernej przysiędze Hipokratesa, jest uczczona przez Poznanian i Wielkopolan także drugim monumentem w Poznaniu − na ul. Bukowskiej.
Tekst i fot.: Stefania Pruszyńska
Fot. pomnika Karola Marcinkowskiego na Alejach Marcinkowskiego w Poznaniu z 27 marca 2017 r.
Karol Marcinkowski – życiorys. Urodził się 23 czerwca 1800 r. w Poznaniu. W 1817 r. zdał maturę w Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu, po czym udał się do Berlina, aby studiować medycynę. W okresie studiów należał do tajnej organizacji „Polonia”, która głosiła hasła republikańskie i utylitarystyczne. Gdy stowarzyszenie zostało wykryte, Marcinkowskiego aresztowano i skazano na karę więzienia, którą w latach 1822–1823 odbył w twierdzy Wisłoujście. Po zwolnieniu z twierdzy zakończył studia doktoratem medycyny (1823 r.). Następnie powrócił do Poznania, gdzie pracował jednocześnie w szpitalu miejskim i prowadził prywatną praktykę z zakresu chirurgii i ginekologii.
W grudniu 1830 r. udał się do Warszawy, aby wziąć udział w powstaniu listopadowym. Najpierw służył w kawalerii, lecz po krótkim czasie został lekarzem sztabowym. Trafił do oddziału dowodzonego przez gen. Dezyderego Chłapowskiego, który został wysłany na Litwę. Za udział w walkach został odznaczony krzyżem Virtuti Militari. Po kapitulacji został internowany w Prusach Wschodnich, gdzie brał udział w zwalczaniu epidemii cholery w Kłajpedzie. Stamtąd uciekł na Zachód, najpierw do Wielkiej Brytanii, a później do Francji. Podczas tego pobytu spotykał się zarówno z popowstańczą emigracją, jak i tamtejszymi środowiskami medycznymi, pogłębiając swoją wiedzę, a jednocześnie uchodząc za autorytet w dziedzinie walki z cholerą (w 1833 r. Francuska Akademia Nauk przyznała mu złoty medal za rozprawę o cholerze).
W 1834 r. postanowił wrócić do kraju, jednak po przekroczeniu granicy Prus został aresztowany i skazany na pobyt w twierdzy w Świdnicy za udział w powstaniu. Zwolniono go dopiero w 1837r. w wyniku starań mieszkańców i władz Poznania (zarówno polskich jak i niemieckich), w którym wybuchła wówczas epidemia cholery. Od tego momentu oprócz praktyki lekarskiej i działalności filantropijnej (ubogich leczył bezpłatnie, często sam kupując im leki), zaangażował się w pracę na rzecz społeczeństwa. Do najbardziej znanych jego działań należy inicjatywa powołania Spółki Akcyjnej Bazar w 1838 r. czy założenie Poznańskiego Towarzystwa Pomocy Naukowej w 1841 r. (stanął również na czele jego zarządu), którego zadaniem było pogłębianie polskiego dorobku naukowego i pomoc w edukacji ubogiej młodzieży w myśl jego słów: „Wychowanie nasze jest to dług zaciągniony u ogółu, z czego się w swym czasie wypłacać winniśmy”.
Był radnym miejskim, który starał się o powstanie stałego polskiego teatru miejskiego. Zajmował się również problemem poprawy sytuacji materialnej i zdrowotnej biedoty miejskiej. W ostatnich latach życia otoczony był powszechnym szacunkiem zarówno ze strony władz, jak i rodaków, nazywających go „Naszym Doktorem” lub „Doktorem Marcinem”.
Jego doświadczenia powstańcze, liberalne poglądy oraz wpływ takich osób jak Hipolit Cegielski czy Dezydery Chłapowski sprawiły, że stał się orędownikiem pracy organicznej i walki o wolność metodami politycznymi i ekonomicznymi, będąc pierwszym z długiego szeregu wielkopolskich organiczników realizujących ideały pozytywistyczne.
Zmarł 6 listopada 1846 r. w Dąbrówce Ludomskiej. Pochowano go na nieistniejącym już cmentarzu świętomarcińskim, skąd po likwidacji nekropolii jego doczesne szczątki trafiły do kościoła św. Wojciecha w Poznaniu.
Inf. biogr.: Wikipedia