Wiosenny rekonesans w Szczecinie - porcie artystów, wizjonerów i oaz przyrody - Stefania Pruszyńska

Budynek Filharmonii Szczecińskiej, został zbudowany w kształcie wierzchołka góry lodowej, według projektu Estudio Barozzi Veiga. Fot.: Adrian Niss, Gazeta Autorska IMPRESJee.pl

Rzeźba antyczna na bulwarze w Szczecinie. Fot.: Adrian Niss, Gazeta Autorska IMPRESJee.pl

„Ogniste ptaki”, rzeźba Władysława Hasiora z 1975 r. w szczecińskim Parku im. Jana Kasprowicza, została odnowiona w 2025 r. Fot.: Adrian Niss, Gazeta Autorska IMPRESJee.pl

Trzy „dźwigozaury” ze szczecińskiej wyspy Łasztownia (na fot. widoczne w oddali z prawej strony), zabytkowe żurawie portowe z lat 30. XX w. są na stałe podświetlone od grudnia 2018 r. Fot.: Adrian Niss, Gazeta Autorska IMPRESJee.pl

Kolejka dla dzieci w miejskim parku w Szczecinie. Fot.: Adrian Niss, Gazeta Autorska IMPRESJee.pl

Rzeźba Krzysztofa Jarzyny ze Szczecina „Szef wszystkich szefów”, fikcyjnej postaci z filmu „Poranek kojota”. Autorkami rzeźby są: Ewa Kozubal i Ewa Bone. Fot.: Adrian Niss, Gazeta Autorska IMPRESJee.pl

Olśniewa nowoczesnym gmachem filharmonii, urodą Wałów Chrobrego − nadodrzańskiego tarasu widokowego, Zamku Książąt Pomorskich i Książnicy Pomorskiej. Przyciąga uwagę nazwiskami artystów, autorów rzeźb i instalacji napotykanych w mieście, na nabrzeżu i w oazach przyrody. A przed poszukującymi tropów literackich otwiera wiele skarbców i odsłania dowody pamięci o poetach i pisarzach, którzy pozostawili tutaj ślady swojej obecności. Kogóż tu nie było… Szczecin − miasto przywrócone Polsce po drugiej wojnie światowej nie traci pamięci swej historii z wpisaną w jego dzieje misją osadnictwa kulturalnego po 1945 r. wojewody Leonarda Borkowicza. Gród oddycha już w ogromnych przestrzeniach parków, liczniejszych niż gdzie indziej. A w śmiałych planach najwyraźniej zmierza do otoczenia domostw miejską puszczą.

Oddany do użytku w 2014 roku budynek Filharmonii Szczecińskiej im. Mieczysława Karłowicza, został zbudowany w kształcie wierzchołka góry lodowej, według projektu Estudio Barozzi Veiga. Od razu przyciągał oczy i wzbudził podziw nawet na szczytach władzy − zdobył Nagrodę Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej dla Najlepszego Obiektu Architektury w Polsce w latach 2013-2014. Został także beneficjentem Grand Prix „Życia w architekturze”. W świetle dnia gmach cieszy swoją białą sylwetką, a po zmierzchu magnetyzuje gamą barw podświetlenia i wielością konfiguracji smug.

W pamięć uczestników uroczystego wręczenia nagrody, którą osobiście odbierał twórca projektu filharmonii, hiszpański architekt Alberto Veiga, przedstawiciel pracowni Estudio Barozzi Veiga, wpisały się słowa urzędującego wówczas prezydenta Bronisława Komorowskiego: „Rośnie apetyt Polaków na dobrą architekturę, na ład wokół nas, na to, żeby było piękniej, bardziej użytecznie, a jednocześnie niebanalnie”¹. I konkluzja prezydenta potwierdzająca zauważalną dla niejednego już obserwatora tendencję: „Myślę, że ten apetyt na piękno i ład wokół nas będzie rósł”.

Rzeźby w parkach, na nabrzeżu, Tarasach Zamku Książąt Pomorskich. Pomykając przez miasto, nie sposób ominąć niezwykłości − rzeźb i instalacji, które niczym objawienia wyrastają na drogach przemarszu.

W rozległym Parku im. Jana Kasprowicza Kasprowicza, który jest darem rodziny Quistorpów dla mieszkańców Szczecina, cieszy fantazją i barwami instalacja „Ogniste ptaki”− rzeźba Władysława Hasiora z 1975 r., odnowiona w 2025 roku.

Trzeba też zauważyć, że patron tej szczecińskiej enklawy zieleni Jan Kasprowicz, poeta, znany jako miłośnik i piewca Tatr, jest tegorocznym Patronem Roku 2026 w Wielkopolsce, w której stolicy, Poznaniu, w młodości zdobywał wiedzę. To jeden z przykładów wędrówek pamięci o postaciach wpisanych w polską kulturę. Szczególne, trzeba przyznać, gdy piewca przyrody górskiej patronuje oazie przyrody w mieście portowym, bowiem tradycją uznawania patronatem jest przede wszystkim wyróżnienie miejsca narodzin czy losowych ostoi cenionej postaci.

Zielone oceany. Swoistością i niezwykłością zarazem Szczecina są enklawy zieleni − chlubią się zresztą ich ogromem władze miasta. Zakład Zieleni podaje: „Mamy w sumie 16 parków, 93 zieleńce i prawie 5 tys. m. kw. kwietników”. Oprócz już wspomnianego Parku Kasprowicza, zadrzewione i obsadzone kwiatami szczecińskie obszary zieleni miejskiej to m.in. parki: Żeromskiego, F. Chopina, Słowackiego, Jasne Błonia im. Jana Pawła II, Andersa, Kutrzeby, Romana Łuczywka, Wolności, Jordanowski, Leśny Arkońskie, na Warszewie, Pomorzański Gen. Filipa Retela, Jordanowski Noakowskiego, Brodowski, Nad Warszewcem czy Przygodna. A ponadto: Ogród Dendrologiczny im. Kownasa, Ogród Różany − Różanka. Co szczególnie zaskakuje, największym miejskim zespołem parkowym jest Cmentarz Centralny, który powierzchnią 172,33 ha lokuje się w Europie na trzecim miejscu. Ta nekropolia powstała w latach 1900-1925 w miejscu likwidowanych cmentarzy miejskich. Nie sposób podczas rekonesansu trafić do każdego zakątka i wypatrzyć każdą z atrakcji rodem z krain sztuki czy zbiorowej pamięci. A władze Szczecina w ramach miejskiego programu: „Parki dla Szczecinian” planują tymczasem kilkanaście kolejnych zielonych inwestycji. Można by rzec, że to gród zdążający do żywota pośród miejskich puszczy.

Jak w wielu miastach Polski − i tutaj myśli się o najmłodszych pokoleniach, o czym świadczą liczne miejsca zabaw i rekreacji. A w parku − czeka na milusińskich pomarańczowa kolejka.

Szef wszystkich szefów. Nie lada magnesem dla licznych przyjezdnych okazuje się współczesna rzeźba Krzysztofa Jarzyny ze Szczecina „Szef wszystkich szefów”, fikcyjnej postaci z komedii filmowej „Poranek kojota”. Od 10 grudnia 2021 r., kiedy odsłonięto pomnik na wyspie Łasztownia, każdy może stanąć na jego cokole i ukazać światu swoją twarz jako tajemniczej postaci bossa z walizką. Autorkami rzeźby są: Ewa Kozubal i Ewa Bone. W jednym z wywiadów artystki informowały o 3 latach zmagań z różnymi koncepcjami i pracą nad tym dziełem. Miały też inny pomysł na aktówkę stojącą tuż przy rzeźbie − proponowały ją jako skarbonkę na realizację obywatelskich projektów. Obiecywały, że osobiście zadbają o przejmowanie zawartości. Niestety, nie zyskały aprobaty − tajemnicza teczka obok postaci zdecydowanie wzięła górę. Wspomniały też, że zanim zaangażowały się w tę realizację, miały już rozeznanie w niekonwencjonalnych pomysłach na sztukę w miejscach publicznych Szczecina, m.in. odkryły, że tutaj dojrzała idea stworzenia rzeźby łączącej sztukę artystyczną z kulinarną − paprykarza szczecińskiego. Przy tej rzeźbie jako ciekawostce co rusz zatrzymywali się przyjezdni, by objąć ją obiektywem i utrwalić jako jedną z pamiątek z nadodrzańskiego grodu.

Akord ze stali. Malowniczym akcentem portowym w Szczecinie są trzy „dźwigozaury” ze szczecińskiej wyspy Łasztownia − zabytkowe żurawie portowe z lat 30. XX w. Od grudnia 2018 r. barwi je stałe wielobarwne oświetlenie. Pejzaż z wyspą i żurawiami portowymi na horyzoncie upodobali sobie liczni romantycy, mimo wczesnowiosennego chłodu przysiadający na ławkach i chłonący uroki tego miejsca.

Polscy pisarze i poeci w odrodzonej polskiej kolebce. O szczecińskiej bohemie i tutejszym życiu środowiska literackiego, które inicjowało misję polonizacji miasta i Pomorza Zachodniego, zdecydował zapał pierwszego wojewody szczecińskiego Leonarda Borkowicza. To właśnie ta postać wpisała się w rozkwit życia artystycznego Szczecina − najpierw orędowaniem za osadnictwem kulturalnym, a zaraz − stwarzaniem dobrych warunków życia i twórczości zachęconym do osiedlenia się w Szczecinie pisarzom, poetom.

Już w 1945 r. zadomowił się w Szczecinie Tymoteusz Karpowicz, poeta lingwistyczny, uznawany za wybitnego polskiego modernistę. Przybył jako kresowiak spod Wilna najpierw do Lęborka, a w portowym grodzie zamieszkał, gdy zatrudniono go w miejscowej rozgłośni Polskiego Radia. Tu debiutował prozą i poezją. Po czterech latach wybrał Wrocław i drogę kariery uniwersyteckiej, literackiej i pierwszych skrzypiec działu poetyckiego miesięcznika „Odra”.

Wkrótce pośród osiedleńców objawił się ekscentryk − pisarz i marynarz Jan Papuga, mający już od 1942 r. literacki chrzest swego promotora debiutu Antoniego Słonimskiego. Papuga, nazywany Nikiforem literatury, był samoukiem, niezwykle barwną postacią z rozlicznymi wątkami w przebogatej biografii − od prostego robotnika w Łodzi po dolę pracownika marynarki wojennej i na statkach handlowych. Ideowiec od szalonych pomysłów, aktywny w środowisku cyganerii artystycznej, patron jednej z ulic, pisywał nowele i wywiady publikowane w miejscowej prasie. Większość jego twórczości, kwalifikowanej do literatury marynistycznej, wydano pośmiertnie.

W grodzie nad Odrą pojawiali się kolejni ludzie piór literackich, m.in. poeta Konstanty Ildefons Gałczyński, przybysz z Krakowa, który stał się dumą dla Szczecinian, legendą podtrzymywaną i pielęgnowaną do dzisiaj. Pisał dziesiątki strof o Szczecinie, trącając w zachwycie czułe struny swej liry. Jednym z jego wierszy jest „Spotkanie w Szczecinie”, stworzony w 1947 r.:

Ale jest jedna wśród dziewczyn,

wietrzna i morska,

ma takie niezwykłe imię:

Polska.

Na nią czekały usta. I dla niej

chcę wierszem płonąć.

Za Szczecin.

Kochany przez Szczecinian za jego miłość do miasta, inspirował ich i nadal inspiruje do wyrażania wdzięczności i pamięci. Hołd jego poezji złożono malowniczą rzeźbą „Zaczarowanej dorożki” na placu jego imienia w uroczej dzielnicy Pogodna. W Książnicy Pomorskiej urządzono gabinet jego pamięci, umieszczając w nim pamiątki przekazane przez rodzinę, a tablicą pamiątkową na domu przy ul. Marii Skłodowskiej Curie 17, w którym mieszkał z żoną Natalią i córką Kirą, uwieczniono ślad jego obecności. Poezja Gałczyńskiego i jego duch zdają się niemal wszechobecne w Domu Kultury 13 Muz, będącym kontynuacją kultowego Klubu 13 Muz, którego nazwę wymyślił i był założycielem wraz z Heleną Kurcyusz i Jerzym Andrzejewskim. Co szczególne, na piętrze budynku Domu Kultury cieszy popiersie K.I. Gałczyńskiego, zaprojektowane przez Olgierda Pruszyńskiego. A na szczecińskim Cmentarzu Centralnym rośnie drzewko dedykowane poecie. Kto ciekaw, ilu i instytucjom czy obiektom patronuje niezapomniany Konstanty Ildefons Gałczyński, ma wiele dróg do tych tajemnych nieustanie rosnących labiryntów informacji…

Stefania Pruszyńska

Autor fot.: Adrian Niss, fot. z 27 marca 2026

Źródła:

Bronisław Komorowski, Prezydent na Gali Finałowej konkursu „Życie w Architekturze”, https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-bronislawa-komorowskiego/aktualnosci/wydarzenia/prezydent-na-gali-finalowej-konkursu-zycie-w-architekturze,15659 [dostęp: 22.06.2026].

Parki szczecińskie, Zielony Szczecin https://zielonemiasto.szczecin.eu/strona/parki-szczecinskie [dostęp: 14.06.2026].

Zieleń Miejska w Szczecinie. Informacje ogólne. Zakład Usług Komunalnych w Szczecinie, https://zuk.szczecin.pl/dzialalnosc/zielen-miejska/informacje-ogolne [dostęp: 14.06.2026].

Wikipedia, informatory.

Tags: ***Konstanty Ildefons Gałczyński *Autorka tekstu: Stefania Pruszyńska *Eseje, artykuły, utwory * Reportaże, recenzje, felietony, polemiki...*FOTOREPORTAŻE >>św. Jan Paweł II - Karol Wojtyła >>Wisława Szymborska Alberto Veiga Autor fot.: Adrian Niss Bronisław Komorowski Człowiek. Natura. Ekologia Ewa Bone Ewa Kozubal Fryderyk Chopin Jan Kasprowicz Jan Papuga Jerzy Andrzejewski Juliusz Słowacki Krużganki kultury Krzysztof Jarzyna Leonard Borkowicz Mieczysław Karłowicz Obrazy, grafiki, fotografie, filmy, plakaty...Olgierd Pruszyński Pisarze. Poeci. W ogrodach literatury......Rodzina Quistorpów Stefan Żeromski SZTUKA: malarstwo, rzeźba, grafika, fotografia, pamiątki historii, zabytki, eksponaty przyrodnicze Tadeusz Kutrzeba Tymoteusz Karpowicz Władysław Hasior Współczesność * Tradycja

— Stefania Pruszyńska

(Stefania Pruszyńska, oficjalnie: Stefania Golenia) – eseistka, poetka, redaktor-dziennikarka. Redaktor naczelna, wydawca, autorka i wszechstronna realizatorka Gazety Autorskiej IMPRESJee.pl (od 2006 r.), redaktorka-korektorka książek literackich, animatorka kulturalna. Autorka publikacji różnych gatunków (eseje, recenzje, felietony, reportaże, wywiady, fotoreportaże), utworów literackich poetyckich i prozy poetyckiej, opowiadań, satyry, grotesek, aforyzmów oraz artystycznych sztuki plastycznej, w tym książek: zbioru poezji „Szepty dalekobieżne” (San Francisco 2009), „Peregrynacje kulturalne” - eseje, recenzje, tom 1 (Poznań 2024), „Z ziaren światła” - eseje, recenzje, tom 2, z cyklu: Peregrynacje kulturalne (Poznań 2025)... Zazwyczaj wykracza poza gatunkowe schematy. Krytycznoliterackie żywioły z upodobaniem uprawia w eseistycznej narracji. Wypowiada się hojnie w swojej twórczości artystycznej literackiej, a w plastycznej mowę swojej wyobraźni, intuicji, myśli i emocji uwalnia w obrazach o indywidualnym, rozpoznawalnym stylu, z autonomiczną, lecz zarazem wieloznaczną symboliką i metaforą (m.in. w stylu bliskim realizmowi magicznemu). ⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ Z 37-letnim doświadczeniem zawodowym w pracy dziennikarskiej i redaktorskiej, a także artystycznej w redakcjach i wydawnictwach (od 1989). Etatowo: w niezależnym Dzienniku Wielkopolan „Dzisiaj” (1989 – 1991), własnej Agencji „Promotion” (1993), amerykańsko-polskim wydawnictwie US West Polska (1993 – 1996), „Gazecie Targowej”, tygodniku „Wprost” (1996 – 2000). ⇒⇒⇒⇒⇒ Od 2006 r. redaktor naczelna, niezależna wydawczyni, redaktor-autorka i wszechstronna realizatorka Gazety Autorskiej IMPRESJee, obecnie pod nazwą IMPRESJee.pl, o profilu kulturalnym. ⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ Z DOŚWIADCZENIEM WIELOASPEKTOWEJ WSPÓŁPRACY (dziennikarskiej, autorskiej artystycznej, redaktorskiej) z wieloma czasopismami, w tym polonijnymi (w latach 1992-2010: dwutygodnik – „Kurier” Hamburg, „Dziennik Polski”, „Tydzień Polski” – Londyn) oraz licznymi ogólnopolskimi i regionalnymi czasopismami kulturalnymi, literackimi (od wielu lat z „Protokołem Kulturalnym”) oraz wydawnictwami-wydawcami książek literackich i antologii poezji.⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒PUBLIKACJE RÓŻNOGATUNKOWE (co najmniej 2 tys.): publicystyka, eseje, felietony, wywiady, recenzje, reportaże, fotoreportaże, utwory artystyczne: literackie i sztuki plastycznej. PUBLIKACJE KSIĄŻKOWE ⇒ ⇒ książka poetycka „Szepty dalekobieżne” (San Francisco 2009), „Peregrynacje kulturalne. Eseje * Krytyka - recenzje wywiady”, 1. tom (WO ZLP, Fundacja Literacka „Jak podanie ręki”, Poznań 2024) ⇒⇒ ⇒ W książkach innych autorów ⇒⇒ ⇒ 20 ANTOLOGIACH poetyckich i tematycznych - antologiach poezji współczesnej oraz antologiach poetyckich dwujęzycznych (2018-2025) Międzynarodowej Konferencji Poetyckiej, wyd. WO ZLP i Fundacja Literacka „Jak podanie ręki” (2018 -2025), antologii poświęconej pamięci Poznańskiego Czerwca 1956 „Którzy pogardy nie mogli znieść” (wyd. Posnania, Poznań, czerwiec 2023) i charytatywnych (m.in. wyd. Krywaj) ⇒⇒ ⇒ CZASOPISMACH: we własnej w Gazecie IMPRESJee.pl (od 2006 r.), polonijnych i polskich -ogólnopolskich i regionalnych, cyklicznych wydawnictwach (miesięcznikach, kwartalnikach, rocznikach) – kulturalnych, literackich, muzycznych (np.: Mies. Kulturalny „Arkusz”, „Welcome to Poznań”, Magazyn Muzyczny BRZMIENIA, „Merkuriusz Polska” „Wielkopolski Widnokrąg”, „Protokół Kulturalny”). Także publikowała i publikuje w witrynach macierzystych środowisk dziennikarskich i literackich. ⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒PREZENTACJE UTWORÓW ARTYSTYCZNYCH. ⇒⇒⇒⇒Poetyckie na: spotkaniach autorskich, festiwalach kulturalnych, jako gość poetycki koncertów, specjalnych spotkań okolicznościowych i różnych społeczności, zaprzyjaźnionych twórców, wieczorach autorskich w Klubie Literackim DĄBRÓWKA (2013, 2017, 2025), w 8 edycjach Międzynarodowej Konferencji Poetyckiej WO ZLP (2018-2025) oraz kaliskich „Aforystykonów” WO ZLP, w Poznaniu - m.in.: w klubie ZAK (2006), PoemaCafe, Pałacu Działyńskich (2008), Domu Romskim, Domu Bretanii, siedzibie PO ZLP na os. Powstańców Warszawy (2015), na Wydziale Dziennikarstwa UAM w kampusie na Morasku, Auli UAM (2017), Collegium Minus UAM, siedzibie KL „Dabrówka” na Piątkowie, Dwujęzycznym Liceum im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego (2019 i 2022), Jeżyckim Centrum Kultury w Starej Prochowni (poezja i wystawa prac graficznych - 2024), UMP, sala Biała (2023-2025); poza Poznaniem – w: Kaliszu, Nieszawie, Ludwikowie, Międzyzdrojach, a poza Polską – na greckiej Krecie w Rethymno i Adelianos Kampos (2010). ⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ TAKŻE REDAKTOR PROWADZĄCA I REDAKTOR-KOREKTOR (z wieloletnim doświadczeniem): czasopism (miesięczników i tygodników), monografii, albumów artystycznych i historycznych, książek poetyckich i prozy, biograficznych, antologii poetyckich, wademeków w kilku językach europejskich, biuletynów, prac naukowych i in.⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ NAGRODY: w ogólnopolskim konkursie Miesięcznika Kulturalnego „Arkusz” Poznań-Warszawa-Kraków-Wrocław, wydawanego przez Oficynę Wydawniczą „Głos Wielkopolski” (1996), oraz laur „Dziennikarskie Koziołki 2017” w Ogólnopolskim Konkursie Stowarzyszenia Dziennikarzy RP – dla swojej redakcji IMPRESJee.pl za wieloaspektowe realizacje.⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ NAUKA: Wiedzę akademicką zdobywała w Uniwersytecie im. A. Mickiewicza (UAM) oraz Akademii Ekonomicznej w Poznaniu (AE). ⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ Członkini m.in.: w latach 2005-2018 - Katolickiego Stowarzyszenia Dziennikarzy, w tym Zarządu Głównego; Związku Zawodowego Dziennikarzy (od 2001 r.), Klubu Aforystów przy WO ZLP, Klubu Literackiego „Dąbrówka”, Towarzystwa Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej... ⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒⇒ UPODOBANIA, POGLĄDY: Ideowiec - miłośniczka natury, harmonii, sztuk wszelakich, od wczesnej młodości zwolenniczka idei dialogu kultur i jej rozwoju.